Nga Rajeev Agarwal

Ka ngjarje që nuk mbeten thjesht në kujtesën historike të një kombi. Ato ndryshojnë mënyrën se si një shtet e sheh sigurinë, kërcënimet dhe mënyrën se si duhet të përgjigjet ndaj tyre. Sulmet terroriste të 11 shtatorit 2001 në Shtetet e Bashkuara ishin një prej këtyre momenteve.

Mëngjesi i 11 shtatorit nisi si një ditë e zakonshme, por brenda pak orësh u shndërrua në një prej sulmeve terroriste më shkatërruese në historinë moderne. Nëntëmbëdhjetë terroristë të al-Kaidës rrëmbyen katër avionë pasagjerësh. Dy prej tyre u përplasën me Kullat Binjake në Nju Jork, ndërsa një tjetër goditi Pentagonin pranë Washingtonit. Kullat u shembën dhe bilanci i sulmeve arriti në afro 3,000 viktima.

Për Shtetet e Bashkuara, kjo ngjarje solli një ndryshim rrënjësor në politikën e sigurisë. Zemërimi publik u shndërrua në një fushatë ushtarake të përmasave që nuk ishin parë që nga Lufta e Vietnamit. Objektivi ishte al-Kaida dhe udhëheqësi i saj, Osama bin Laden, ndërsa Afganistani u bë qendra e operacioneve amerikane.

Fushata zgjati për afro dy dekada. Al-Kaida u dobësua ndjeshëm dhe bin Ladeni u lokalizua e u vra në Pakistan më 2 maj 2011.

Pas 11 shtatorit, Shtetet e Bashkuara ndryshuan gjithashtu mënyrën se si e konceptonin sigurinë e brendshme. Mesazhi ishte i qartë: një sulm i përmasave të ngjashme nuk duhej të përsëritej më në territorin amerikan.

India do të arrinte në një përfundim të ngjashëm, por pas dekadash të tëra përballjeje me terrorizmin.

Që nga fillimi i viteve 1990, Pakistani ndoqi një politikë të mbështetjes së terrorizmit ndërkufitar, e përshkruar shpesh si strategjia për ta “gjakosur Indinë me një mijë prerje”. Kashmir u shndërrua në një prej epiqendrave kryesore të kësaj fushate dhe India përjetoi një seri të gjatë sulmesh terroriste.

Por një sulm i veçantë do të shënonte një pikë kthese.

Më 22 prill 2025, 26 civilë u vranë në Pahalgam, një prej destinacioneve turistike më të njohura të Kashmir-it. Sulmi u krye nga persona të lidhur me Forcën e Rezistencës, e cila lidhet me Lashkar-e-Taiba (LeT), me bazë në Pakistan.

Sulmi shkaktoi zemërim të jashtëzakonshëm në Indi, veçanërisht për faktin se viktimat u përzgjodhën sipas përkatësisë së tyre fetare. Viktimat ishin kryesisht hindu, ndërsa mes tyre ishte edhe një i krishterë dhe një mysliman vendas që kishte tentuar të ndërhynte. Burrat u vranë në prani të grave të tyre.

Përgjigjja indiane erdhi më 7 maj me nisjen e Operacionit Sindoor në territorin pakistanez. Operacioni shënoi një nivel të ri të vendosmërisë së Indisë për t’iu përgjigjur terrorizmit ndërkufitar.

11 Shtatori dhe Pahalgami ndodhin pothuajse 24 vjet larg njëri-tjetrit, por të dyja ngjarjet kanë një element të përbashkët: vendosmërinë e shteteve për të ndjekur kërcënimin terrorist përtej kufijve të tyre.

Megjithatë, historia tregon se lufta kundër terrorizmit nuk përfundon me një operacion të vetëm.

Al-Kaida sot nuk është më organizata që ishte 25 vjet më parë dhe nuk ka më figurën e Osama bin Ladenit për të rekrutuar e frymëzuar në të njëjtën shkallë. Por degë të ndryshme të saj vazhdojnë të jenë aktive në pjesë të ndryshme të botës.

Në rastin e Indisë, goditjet ndaj LeT dhe organizatave të tjera terroriste me bazë në Pakistan mund të kenë dobësuar përkohësisht kapacitetet e tyre, por zhvillimet nga Pakistani tregojnë se përpjekjet për t’i ringjallur këto struktura vazhdojnë.

Kjo e bën të domosdoshme një pyetje më të gjerë: si po ndryshon terrorizmi dhe si duhet të ndryshojnë shtetet strategjitë e tyre për t’u përballur me format e reja të kërcënimit?

Evoluimi i terrorizmit

Gjatë 25 viteve të fundit, terrorizmi ka ndryshuar ndjeshëm. Bashkë me të kanë ndryshuar edhe mjetet, taktikat dhe mënyrat e organizimit të grupeve terroriste.

Në vend të organizatave të mëdha dhe hierarkike si al-Kaida apo ISIS, gjithnjë e më shumë po shfaqen grupe të vogla, të decentralizuara dhe individë që veprojnë në mënyrë autonome.

Fenomeni i “ujqërve të vetmuar” është bërë më i zakonshëm. Në të njëjtën kohë, terroristët po përdorin teknologji të reja, përfshirë dronët, mjetet kibernetike dhe, potencialisht, inteligjencën artificiale.

Kërcënimi nuk kufizohet më vetëm te sulmet fizike. Sulmet kibernetike ndaj infrastrukturës energjetike, bankave dhe sistemeve të tjera kritike mund të përdoren për të shkaktuar dëme të mëdha pa pasur nevojë për një sulm fizik tradicional.

Strukturat klasike të organizatave terroriste po zëvendësohen gjithnjë e më shumë nga rrjete fleksibël, komunikime të koduara, përdorimi i kriptomonedhave, platformat e mediave sociale dhe qeliza me lidhje të dobëta.

Ndërkohë, strategjitë terroriste po largohen nga synimi për të kontrolluar territore, siç tentoi ISIS në Irak dhe Siri. Objektivi gjithnjë e më shumë është destabilizimi i shoqërisë, përçarja sociale dhe shkaktimi i kostove të mëdha ekonomike.

Përballë këtij transformimi, edhe shtetet kanë ndryshuar mënyrën e luftimit të terrorizmit.

Kundërterrorizmi nuk është më vetëm një çështje ushtarake. Ai përfshin inteligjencën, mbikëqyrjen financiare, kontrollin kufitar, monitorimin kibernetik, programet e deradikalizimit dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.

Kur përdoret forca ushtarake, ajo po bëhet gjithnjë e më e përqendruar në operacione precize, të mbështetura nga teknologji dhe sisteme armësh të avancuara.

Rruga e Indisë drejt një strategjie të re

Për Indinë, lufta kundër terrorizmit nuk ka qenë gjithmonë e mbështetur në një strategji të unifikuar.

Për shumë vite, përgjigjja ndaj sulmeve terroriste u përqendrua kryesisht në operacione ushtarake lokale, forcimin e kufijve dhe paralajmërime ndaj Pakistanit. Në disa raste, tensionet çuan edhe në ndërprerje të përkohshme të marrëdhënieve diplomatike.

Një prej episodeve të rëndësishme ishte rrëmbimi i avionit IC-814 të Air India më 24 dhjetor 1999, vetëm disa muaj pas luftës së Kargilit.

Përballë presionit të madh publik dhe mungesës së alternativave, India pranoi të lironte dy terroristë me bazë në Pakistan, Ahmed Omar Sheikh dhe Masood Azhar, në këmbim të më shumë se 160 pengjeve.

Masood Azhar do të themelonte më vonë Jaish-e-Mohammad (JeM), organizata terroriste me bazë në Pakistan që do të lidhej me sulmin ndaj Parlamentit Indian më 13 dhjetor 2001.

India reagoi me një mobilizim të gjerë ushtarak përmes Operacionit Parakram. Megjithatë, përballja përfundoi pa shkëmbim zjarri.

Sulmet e Mumbait të vitit 2008 do të përbënin një tjetër pikë kthese.

Më 26 shtator 2008, një seri sulmesh terroriste goditën Mumbain. Ngjarja u konsiderua gjerësisht si “11 Shtatori i Indisë” dhe solli vëmendje të madhe ndërkombëtare ndaj kërcënimit terrorist me të cilin përballej vendi.

Edhe pse India nuk ndërmori një përgjigje ushtarake ndaj Pakistanit, sulmet sollën një rishikim të gjerë të strukturave të sigurisë.

Një prej rezultateve kryesore ishte krijimi i Agjencisë Kombëtare të Hetimit (NIA), e cila mori kompetenca të gjera në çështjet e sigurisë kombëtare dhe u shndërrua në agjencinë qendrore të Indisë për hetimin dhe luftimin e terrorizmit.

Strategjia u zgjerua edhe më tej. U forcua koordinimi mes agjencive të inteligjencës, kontrolli kufitar dhe siguria bregdetare. U krijuan kapacitete të specializuara kundër terrorizmit dhe u përmirësua bashkëpunimi mes autoriteteve qendrore dhe atyre shtetërore.

Përgjegjësia kryesore për sigurinë bregdetare iu besua Marinës Indiane.

Një rol gjithnjë e më të rëndësishëm mori edhe gjurmimi i financimit të terrorizmit.

Qendra Multi-Agjencish, e krijuar në dhjetor 2001 në kuadër të rekomandimeve të Komitetit të Rishikimit të Kargilit, u shndërrua në një mekanizëm të rëndësishëm për shkëmbimin e informacionit dhe koordinimin e inteligjencës kundër terrorizmit.

Megjithatë, për një periudhë të gjatë, qasja indiane mbeti kryesisht reaktive dhe parandaluese.

Nga parandalimi te përgjigjja kinetike

Pas vitit 2014, me ardhjen në pushtet të qeverisë së Narendra Modit, ndryshoi edhe qasja ndaj terrorizmit ndërkufitar.

Operacionet kundër militantëve në Kashmir u intensifikuan dhe u forcuan masat për të parandaluar infiltrimin përtej Vijës së Kontrollit.

Më 18 shtator 2016, një sulm i JeM kundër një kampi ushtarak në Uri shkaktoi një tjetër pikë kthese. Ushtria Indiane kreu sulme kirurgjikale përtej kufirit, duke goditur kampe dhe infrastrukturë terroriste në Pakistan.

Operacioni nuk ishte vetëm një kundërpërgjigje ndaj sulmit të Urit. Ai sinjalizoi një ndryshim të rëndësishëm në politikën strategjike indiane dhe në rregullat e angazhimit ndaj terrorizmit ndërkufitar.

Megjithatë, sulmet nuk u ndalën.

Më 14 shkurt 2019, një terrorist i JeM kreu një sulm ndaj një autokolone policore në Pulwama, Kashmir, duke vrarë 40 ushtarë.

Këtë herë India e ngriti edhe më tej nivelin e përgjigjes. Më 26 shkurt, Forcat Ajrore Indiane goditën një kamp të JeM në Balakot, në territorin e Pakistanit.

Ishte një zhvillim i jashtëzakonshëm, pasi për herë të parë Forcat Ajrore Indiane kishin kaluar në hapësirën ajrore pakistaneze për të kryer një operacion të këtij lloji.

Por ishte Pahalgami ai që solli reagimin më të fortë deri atëherë.

Pas sulmit të 22 prillit 2025, Narendra Modi u zotua se autorët do të ndiqeshin “deri në skajet e Tokës”.

Më 7 maj, India nisi Operacionin Sindoor, me objektiv goditjen e rrjetit terrorist me bazë në Pakistan.

Sipas vlerësimeve indiane, brenda 96 orësh u goditën nëntë kampe të mëdha terroriste. India goditi gjithashtu objektiva ushtarake, përfshirë aeroporte dhe stacione radari, ndërsa Pakistani më pas kërkoi armëpushim.

Por përvoja e Indisë tregon se asnjë operacion ushtarak, sado i fuqishëm, nuk mund ta mbyllë përgjithmonë çështjen e terrorizmit.

Nëse Pakistani vazhdon të mbështesë grupe terroriste kundër Indisë, kërcënimi mund të shfaqet në forma të reja. Prandaj, Operacioni Sindoor nuk mund të konsiderohet si garanci absolute kundër sulmeve të ardhshme.

Lufta kundër terrorizmit kërkon një strategji që përshtatet vazhdimisht me teknologjinë, taktikat dhe strukturat e reja të grupeve terroriste.

Një hap i rëndësishëm në këtë drejtim është PRAHAAR, politika dhe strategjia e parë gjithëpërfshirëse kombëtare e Indisë kundër terrorizmit, e prezantuar më 23 shkurt 2026.

Dokumenti synon të krijojë një kuadër kombëtar për parandalimin dhe reagimin ndaj terrorizmit dhe radikalizimit, duke u mbështetur në qasjet “e gjithë qeverisë” dhe “e gjithë shoqërisë”.

Përfundim

Një çerek shekulli pas 11 Shtatorit, pyetja kryesore nuk është nëse terrorizmi është mposhtur. Pyetja është nëse shtetet kanë ndërtuar mekanizma mjaftueshëm të fortë për të parandaluar sulmet e ardhshme dhe për t’iu përgjigjur shpejt kërcënimeve të reja.

Suksesi i një strategjie kundër terrorizmit matet në fund nga rezultati. Edhe nëse qindra sulme të mundshme parandalohen, një sulm i vetëm i madh që arrin objektivin e tij mund të shkaktojë pasoja të jashtëzakonshme dhe të ekspozojë dobësitë e një sistemi të tërë sigurie.

Sulmi i Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023 e ilustron këtë rrezik. Pavarësisht nivelit të lartë të inteligjencës dhe epërsisë së konsiderueshme ushtarake të Izraelit, sulmi nuk u parandalua. Rreth 1,200 njerëz u vranë dhe ngjarja shkaktoi një konflikt shkatërrues në Gaza dhe më gjerë në Azinë Perëndimore, i cili vazhdon edhe sot.

Për Indinë, lufta kundër terrorizmit kishte nisur shumë përpara 11 Shtatorit. Më shumë se 25 vjet më vonë, ajo vazhdon ende.

Por India sot nuk është në të njëjtin pozicion ku ishte në fillim të këtij shekulli. Përvoja e sulmeve të shumta, nga IC-814 dhe Parlamenti Indian te Mumbai, Uri, Pulwama dhe Pahalgam, ka çuar në një transformim gradual të qasjes së saj.

Vendi ka kaluar nga një politikë kryesisht reaktive drejt një strategjie që kombinon inteligjencën, parandalimin, kontrollin financiar, teknologjinë, bashkëpunimin ndërkombëtar dhe përgjigjen ushtarake të drejtpërdrejtë.

Megjithatë, terrorizmi po evoluon po aq shpejt.

Prandaj, sfida për Indinë dhe për pjesën tjetër të botës nuk është thjesht të mposhtin kërcënimet e sotme, por të parashikojnë ato që mund të shfaqen nesër. Në këtë luftë, strategjia më efektive është ajo që përshtatet më shpejt se kundërshtari.