Industria amerikane po përballet me një valë të re inflacioni të lidhur me zinxhirët e furnizimit. Përshkallëzimi i konfliktit të Donald Trump me Iranin ka rritur kostot e energjisë, tarifat kanë shtuar çmimet e produkteve të importuara, ndërsa zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale po kufizon furnizimin me komponentë elektronikë të rëndësishëm.
Prodhuesit po paguajnë dukshëm më shumë për lëndët e para, energjinë dhe transportin e mallrave. Sipas drejtuesve të kompanive dhe të dhënave të industrisë, disa prej këtyre kostove janë rritur me përqindje dyshifrore. Kjo situatë po i detyron disa kompani të rrisin çmimet e produkteve të tyre dhe po krijon rrezikun e një presioni edhe më të madh mbi inflacionin për konsumatorët.
“Na duhet të shpenzojmë gjithnjë e më shumë për të marrë të njëjtat produkte”, tha Julie Robbins, drejtoreshë ekzekutive e EarthQuaker Devices, një kompani nga Ohio që prodhon pedale për kitara. Ajo shtoi se kompanisë i duket sikur duhet të bëjë dyfishin e përpjekjeve për të arritur të njëjtat rezultate. Për shkak të rritjes së kostove, kompania është detyruar të rrisë çmimet dy herë gjatë këtij viti.
Rritja e kostove në sektorin amerikan të prodhimit është një tjetër tregues se inflacioni po shtohet në SHBA. Kjo rritje lidhet me çmimet më të larta të karburanteve, tarifat mbi importet dhe kërkesën e madhe për pajisje elektronike që përdoren në qendrat e të dhënave të inteligjencës artificiale.
Rritja e çmimeve po shndërrohet gjithashtu në një problem politik për Trumpin përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit. Kjo bie në kontrast me deklaratën e tij në Konventën Kombëtare Republikane në Dallas javën e kaluar, ku ai tha se po “i ulte çmimet shumë, shumë, shumë”.
Rritja e çmimeve ka ndikuar edhe në tregun e obligacioneve. Të martën, rendimenti i obligacionit 10-vjeçar amerikan arriti nivelin më të lartë që nga viti 2007. Inflacioni i lartë ka shtuar gjithashtu pritshmëritë në Wall Street se Rezerva Federale mund të rrisë normat e interesit të mërkurën.
Në anketën e gushtit të Institutit për Menaxhimin e Furnizimit (ISM), më shumë se një duzinë sektorësh të industrisë prodhuese raportuan rritje të çmimeve të lëndëve të para dhe asnjë prej tyre nuk raportoi ulje. Indeksi i përgjithshëm i çmimeve të ISM është rritur gjithashtu që nga fillimi i vitit 2026 dhe ka shënuar rritje të kostove për 23 muaj radhazi.
Drejtuesit e kompanive prodhuese kanë raportuar rritje të çmimeve të produkteve me bazë nafte, si dhe të kostove të çelikut dhe aluminit.
“Zinxhirët e furnizimit po paguajnë më shumë për një sasi më të vogël inventari”, tha Zac Rogers, profesor i menaxhimit të zinxhirit të furnizimit në Universitetin Shtetëror të Kolorados. Sipas tij, situata për kompanitë brenda zinxhirit të furnizimit po bëhet gjithnjë e më e vështirë.
Edhe të dhënat për inflacionin tregojnë se presioni po rritet më tej përgjatë zinxhirit të furnizimit. Në gusht, çmimet që prodhuesit kërkonin për mallrat e përfunduara u rritën me 6.6% krahasuar me një vit më parë. Ndërkohë, kostoja e produkteve që përdoren gjatë procesit të prodhimit u rrit shumë më shpejt.
Indeksi i çmimeve për mallrat e përpunuara të ndërmjetme u rrit me 11.5% në gusht krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar, kryesisht për shkak të rritjes së kostove të naftës. Ndërsa çmimet e mallrave të papërpunuara, si skrapi i metaleve, u rritën me 12.8%, sipas të dhënave të Byrosë së Statistikave të Punës.
Edhe kostot e karburantit kanë vazhduar të rriten ndjeshëm që nga fundi i gushtit. Të martën, çmimi i naftës në pikat e karburantit arriti një rekord prej 6.27 dollarësh për gallon, sipas AAA, organizatës së automobilistëve. Në të njëjtën kohë, çmimet me shumicë të naftës në SHBA u rritën ndjeshëm, çka sipas analistëve tregon se shoferët mund të përballen së shpejti me kosto edhe më të larta.
Edhe transporti i mallrave është shtrenjtuar. Sipas llogaritjeve të Financial Times, të bazuara në të dhënat e Cass Information Systems, kostoja mesatare e një dërgese mallrash u rrit me 16% në gusht krahasuar me një vit më parë.
Disa prodhues po hasin gjithashtu vështirësi në sigurimin e materialeve që u nevojiten. Traci Tapani, bashkëpresidente e Wyoming Machine, një kompani e përpunimit të metaleve pranë Minneapolisit, tha se kompania kishte hasur “ndërprerje” në sigurimin e lëndëve të para. Sipas saj, çeliku ishte veçanërisht problematik për sa i përket furnizimit.
Megjithatë, shumica e drejtuesve të kompanive e dallojnë situatën aktuale nga problemet e zinxhirit të furnizimit gjatë pandemisë Covid-19. Gjatë pandemisë, shumë produkte nuk mund të siguroheshin fare. Sot, në shumicën e sektorëve produktet janë ende të disponueshme, por me çmime shumë më të larta.
“Kemi kaluar nga mungesa e produkteve te kostoja e tyre si shqetësimi kryesor për zinxhirët e furnizimit”, tha Kip Eideberg, nënkryetar i lartë për marrëdhëniet me qeverinë dhe industrinë në Shoqatën e Prodhuesve të Pajisjeve, anëtarët e së cilës prodhojnë pajisje të ndryshme, nga traktorët deri te kamionët.
Situata është edhe më e vështirë për industrinë elektronike. Zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale ka rritur kërkesën për komponentë të specializuar. Ndërtimi me ritme të larta i qendrave të të dhënave ka krijuar një kërkesë të madhe për produkte si çipat e memories dhe procesorët, ndërsa furnizuesit po hasin vështirësi për të përmbushur këtë kërkesë.
Një prej të anketuarve në sektorin e elektronikës në sondazhin e ISM për gushtin tha se zinxhiri i furnizimit në këtë industri po përjetonte “një krizë tjetër, edhe më të madhe dhe më të ndërlikuar” sesa ajo gjatë dhe pas pandemisë Covid-19.
“Kërkesa është pothuajse kudo në të njëjtën kohë”, tha Shawn DuBravac nga Shoqata Globale e Elektronikës. Sipas tij, kjo situatë nxitet kryesisht nga investimet shumë të mëdha në infrastrukturën e inteligjencës artificiale.
Ai shpjegoi gjithashtu se për disa komponentë procesi i rritjes së prodhimit mund të kërkojë disa vite. Sipas tij, problemi mund të zgjidhet vetëm nëse rritet prodhimi në të gjithë zinxhirin e furnizimit ose nëse ngadalësohet kërkesa, veçanërisht ajo për infrastrukturën e inteligjencës artificiale.
Problemet e furnizimit janë të pranishme edhe në nivel global. Në një sondazh të Shoqatës Globale të Elektronikës të zhvilluar muajin e kaluar, pothuajse dy të tretat e prodhuesve të elektronikës në mbarë botën deklaruan se po përballeshin me mungesa të komponentëve ose me kohë më të gjata të pritjes për furnizime.
Pavarësisht rritjes së çmimeve, shumë industri nuk po nxitojnë të investojnë në kapacitete të reja prodhuese. Kjo lidhet me pasigurinë rreth faktorëve të ndryshëm, përfshirë konfliktin me Iranin dhe tarifat tregtare.
“Asnjë kompani nuk do të bëjë një investim të madh kapital pa pasur njëfarë sigurie se tregu do të jetë i njëjtë edhe një vit më vonë”, tha Rogers.
Edhe Robbins nga EarthQuaker Devices tha se ndryshimet e vazhdueshme po e bëjnë të vështirë hartimin e planeve afatgjata.
Siç u shpreh ajo, një pronar biznesi ka nevojë për stabilitet dhe qartësi në mënyrë që të planifikojë të ardhmen, por aktualisht këto kushte mungojnë.