Po e riformuloj në stil më të fortë editorial, duke ruajtur thelbin e materialit dhe duke i atribuar qartë vlerësimet politike analistëve. Kjo është e rëndësishme, sepse një portal serioz nuk duhet t’i shesë analizat si fakte të provuara. Njerëzimi ka mjaft probleme edhe pa këtë.
Konflikti për pagat e magjistratëve është shndërruar në një përplasje të re publike mes kryeministrit Edi Rama dhe sistemit të drejtësisë. Sipas analistëve të cituar nga BIRN, retorika e kryeministrit ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve mund të shërbejë edhe për të zhvendosur vëmendjen e opinionit publik nga protestat e përditshme kundër qeverisë.
Rama e nisi javën me kritika të forta ndaj gjyqtarëve lidhur me mënyrën e përllogaritjes së pagave të tyre, në një kohë kur mazhoranca ka vonuar zbatimin e vendimit të Gjykatës Kushtetuese për këtë çështje.
“Historia e botës s’e ka parë që gjykatësit të thonë do t’i marrim paratë vetë nga thesari i shtetit se janë tonat dhe kjo ‘i kemi mbledhur vetë’ është një hata më vete për nga shkalla rrëqethëse e paditurisë mbi funksionimin e shtetit”, shkroi Rama në platformën X, duke komentuar një intervistë të kryetarit të Shoqatës së Gjyqtarëve, Engert Pëllumbi.
Si nisi konflikti për pagat
Përplasja u përshkallëzua pasi Ministria e Financave dhe drejtoritë e Thesarit të Shtetit refuzuan të alokonin pagat e muajit gusht për magjistratët sipas një përllogaritjeje të re të bërë nga Këshillat e sistemit të drejtësisë, në zbatim të vendimit të Gjykatës Kushtetuese.
Në deklaratat e tij, Rama i ka paraqitur gjyqtarët dhe prokurorët si një kategori me paga të larta, ndërsa ka argumentuar se rritja e mëtejshme e tyre do të rëndonte buxhetin e shtetit.
Por analistët e politikës të cituar nga BIRN e shohin konfliktin edhe në një tjetër këndvështrim. Sipas tyre, kryeministri po e përdor debatin për pagat për të ushtruar presion politik ndaj drejtësisë dhe për të zhvendosur vëmendjen nga protestat dhe akuzat për keqqeverisje e korrupsion.
Afrim Krasniqi, nga Instituti i Studimeve Politike, deklaroi për BIRN se Rama ndjek dy objektiva që, sipas tij, nuk lidhen drejtpërdrejt me zgjidhjen e konfliktit për pagat.
Së pari, sipas Krasniqit, kryeministri po e përdor çështjen si mjet presioni ndaj drejtësisë, duke e shoqëruar këtë edhe me një fushatë denigruese nga militantë dhe ndjekës të tij.
“Sipas tij, ky është një tregues i rëndësishëm, veçanërisht në kushtet kur SPAK pritet të marrë vendime lidhur me imunitetin e zv/kryeministres, hetimet e Zvërnecit dhe dosje të tjera VIP.”
Krasniqi shtoi se Rama kërkon gjithashtu “ta zhvendosë vëmendjen e medias dhe publikut nga debati për skandalet dhe kritikat për keqqeverisje dhe korrupsion tek debati monolog kundër drejtësisë”.
Ai e cilësoi këtë një “debat monolog”, pasi, sipas tij, kryeministri publikon komente dhe kritika ndaj një sistemi që nuk i përgjigjet në të njëjtën mënyrë, për shkak të natyrës së tij institucionale dhe mënyrës së funksionimit.
Sejamini: Taktikë për të devijuar vëmendjen nga protestat
Edhe analisti Neritan Sejamini i interpreton sulmet e kryeministrit ndaj organeve të drejtësisë si një mënyrë për të zhvendosur vëmendjen publike nga protestat qytetare.
“Unë mendoj që është thjesht taktikë për të shpërqendruar vëmendjen nga problemet e tij dhe për të krijuar një shënjestër tjetër për të kanalizuar urrejtjen publike edhe diku tjetër përveç tij”, tha Sejamini.
Çfarë vendosi Gjykata Kushtetuese për pagat?
Në muajin shkurt, Gjykata Kushtetuese konstatoi se formula e përdorur për llogaritjen e pagave të magjistratëve kishte sjellë një “ulje të fshehtë” të pagës dhe urdhëroi Kuvendin të miratonte ndryshimet e nevojshme ligjore për përshtatjen e pagave me standardet kushtetuese.
Gjykata caktoi 31 korrikun 2026 si afat përfundimtar për ndërhyrjet ligjore, ndërsa efektet financiare duhej të shtriheshin që nga 1 prilli 2023.
Megjithatë, deri në përfundimin e afatit, Kuvendi nuk ndërmori ndryshimet e kërkuara, duke lënë të pazgjidhur edhe mënyrën e përllogaritjes së pagave nga 1 gushti e në vijim.
Në gusht, Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë, duke interpretuar karakterin detyrues të vendimit të Gjykatës Kushtetuese, vendosën të përcaktojnë pagat e gjyqtarëve mbi bazën e një page referuese prej 222 mijë lekësh, plus 14 mijë lekë shtesë për kualifikimin, si dhe kompensimin e rritjes së munguar që nga prilli 2023.
Përplasja u zhvendos më pas nga një çështje e zbatimit të një vendimi kushtetues në një konflikt të drejtpërdrejtë publik mes qeverisë dhe gjyqësorit. Ministria e Financave refuzoi të zbatonte formulën e pagave sipas vendimit të KLGJ-së, ndërsa ministri dhe drejtues të Thesarit u përballën me procedime gjyqësore.
Sipas Krasniqit, debati politik po shmang thelbin e çështjes: arsyen përse mazhoranca dhe Kuvendi nuk kanë zbatuar vendimin e Gjykatës Kushtetuese.
“Respektimi i këtij parimi dhe i detyrimeve kushtetuese do të kishte evituar krizën, debatin dhe koston e qytetarëve për shkak të tyre”, vlerësoi ai.
Nga ana tjetër, Krasniqi kritikoi edhe KLGJ-në dhe KLP-në, duke argumentuar se këto institucione u nxituan në vendimmarrjet e tyre pa informuar sa duhet publikun dhe pa përdorur më parë instrumentet e tjera në dispozicion.
Ai theksoi se, me të njëjtën vendosmëri me të cilën drejtësia ka mbrojtur të drejtat e veta kushtetuese për pagat, duhet të dëshmojë edhe rezultate në mbrojtjen e interesit publik, veçanërisht në çështjet e korrupsionit dhe hetimeve ndaj zyrtarëve të lartë.
Në këtë mënyrë, konflikti për pagat e magjistratëve është kthyer në një përplasje më të gjerë mbi raportin mes pushtetit ekzekutiv, Kuvendit dhe drejtësisë, ndërsa protestat kundër qeverisë vijojnë të mbeten një nga temat kryesore të debatit publik.