Vizita e ministrit të Jashtëm iranian në Pekin vjen në një moment të tensionuar, ndërsa Teherani dhe Pekini po shqyrtojnë mundësi diplomatike për të ulur përshkallëzimin mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, pritet të udhëtojë përsëri në Pekin të mërkurën, në një vizitë që zhvillohet në një periudhë veçanërisht të ndjeshme për marrëdhëniet mes Iranit, SHBA-së dhe Izraelit.

Araghchi ishte në Kinë për herë të fundit në maj, pak para vizitës së Presidentit amerikan Donald Trump në Pekin. Udhëtimi i tij i radhës do të jetë vizita e dytë në kryeqytetin kinez që prej shpërthimit të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit në fund të shkurtit.

Edhe këtë herë, vizita e ministrit iranian paraprin një takim të planifikuar mes Trump dhe Presidentit kinez Xi Jinping, i cili pritet të zhvillohet në Uashington më vonë gjatë shtatorit.

Këto zhvillime kanë rikthyer vëmendjen te pozicioni i Kinës në konflikt. Pekini është përpjekur të paraqitet si një aktor relativisht neutral dhe ka bërë thirrje vazhdimisht për përfundimin e përplasjeve dhe rikthimin te diplomacia.

Kina dhe mundësia e ndërmjetësimit

Gjatë një samiti të vendeve të BRICS në Nju Delhi këtë javë, Xi Jinping u bëri thirrje vendeve të Jugut Global që të kontribuojnë në përpjekjet për paqe në Lindjen e Mesme.

Presidenti kinez deklaroi gjithashtu se Pekini është i gatshëm të bashkëpunojë me këto vende për të ndihmuar në uljen e tensioneve.

Megjithatë, Xi nuk njoftoi ndonjë nismë konkrete për ndërmjetësim të drejtpërdrejtë mes Iranit dhe SHBA-së. Në vend të kësaj, ai përsëriti një plan me katër pika për stabilizimin e situatës në Lindjen e Mesme.

Plani bazohet në respektimin e sovranitetit të shteteve, zbatimin e së drejtës ndërkombëtare, bashkëjetesën paqësore dhe gjetjen e një ekuilibri mes sigurisë dhe zhvillimit.

Ekspertët vlerësojnë se Kina ka interes të madh që lufta të përfundojë, veçanërisht për shkak të pasojave që konflikti ka shkaktuar në tregjet globale të energjisë dhe financave. Megjithatë, Pekini tradicionalisht ka qenë i kujdesshëm ndaj përfshirjes së drejtpërdrejtë në konflikte ndërkombëtare dhe ndaj nismave diplomatike që mund të dështojnë.

Në Iran, deklaratat e Xi-t janë interpretuar në mënyra të ndryshme.

Ish-ministri i Jashtëm iranian Mohammad Javad Zarif i konsideroi propozimet e presidentit kinez si një mundësi të rëndësishme për uljen e tensioneve. Sipas tij, diplomacia shumëpalëshe mbetet rruga më e qëndrueshme drejt stabilitetit.

Nga ana tjetër, Hamed Vafaei, profesor i letërsisë kineze në Universitetin e Teheranit dhe studiues i marrëdhënieve me Kinën, paralajmëroi se deklaratat e Xi-t nuk duhet të interpretohen automatikisht si një ofertë konkrete për ndërmjetësim mes Teheranit dhe Uashingtonit. Ai e përshkroi këtë interpretim si më shumë një përfundim i lirë sesa një qëndrim i shprehur qartë nga Pekini.

Çështja bërthamore dhe presioni ndërkombëtar

Programi bërthamor i Iranit pritet të jetë një tjetër temë kryesore gjatë bisedimeve të Araghchi-t në Pekin.

Vizita zhvillohet në një kohë kur SHBA-ja dhe aleatët e saj evropianë po rrisin presionin ndaj Teheranit për aktivitetet e tij bërthamore.

Javën e kaluar, Shtetet e Bashkuara, së bashku me Francën, Gjermaninë dhe Mbretërinë e Bashkuar, arritën që Bordi i Guvernatorëve i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA) ta referojë çështjen iraniane në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.

Një veprim i tillë nuk ishte ndërmarrë prej rreth dy dekadash. Referimi i mëparshëm u pasua nga gjashtë rezoluta të Këshillit të Sigurimit kundër Iranit dhe nga vendosja e sanksioneve të gjera që dëmtuan ndjeshëm ekonominë iraniane.

Megjithatë, situata e tanishme mund të zhvillohet ndryshe. Kina dhe Rusia e kanë kundërshtuar masën dhe mund të përdorin të drejtën e vetos për të bllokuar çdo vendim të ri ndëshkues në Këshillin e Sigurimit.

Presioni perëndimor ndaj Iranit nuk është kufizuar vetëm te çështja bërthamore.

Mohammad Eslami, drejtuesi i programit bërthamor iranian, nuk u lejua të merrte pjesë në Konferencën e Përgjithshme të IAEA-së në Vjenë këtë javë për shkak të sanksioneve që fuqitë evropiane kishin rivendosur vitin e kaluar.

Ndërkohë, Uashingtoni ka vazhduar zgjerimin e masave ekonomike kundër Iranit. SHBA-ja ka nisur të ashtuquajturin “Operacioni i Përjashtuar Ekonomik”, me synimin për të kufizuar më tej lidhjet e qeverisë iraniane me sistemin ndërkombëtar.

Në të njëjtën kohë, Uashingtoni po përpiqet të ushtrojë presion përmes një bllokade detare ndaj porteve në jug të Iranit.

Marrëdhëniet ekonomike të Kinës me Iranin

Edhe kompanitë, rafineritë dhe rrjetet financiare të lidhura me Kinën që dyshohet se ndihmojnë Iranin kanë qenë objektiv i sanksioneve amerikane.

Megjithatë, bankat kryesore kineze nuk janë përfshirë deri tani në këto masa.

Të hënën, Departamenti amerikan i Thesarit vendosi sanksione ndaj bankës ruse VTB në kuadër të masave kundër Iranit. Kina nuk u përmend drejtpërdrejt në njoftim, por VTB është banka e dytë më e madhe e Rusisë dhe e vetmja bankë ruse me një degë të licencuar në territorin e Kinës, gjë që i jep asaj qasje të drejtpërdrejtë në sistemin kinez të pagesave.

Pavarësisht presionit amerikan, Kina vazhdon të jetë blerësja kryesore e naftës së papërpunuar iraniane. Pekini ka deklaruar se do të mbrojë interesat e veta dhe ka vazhduar furnizimet me naftë iraniane, përfshirë atë të magazinuar në zona që janë jashtë ndikimit të drejtpërdrejtë të bllokadës amerikane.

Dyshimet për bashkëpunim ushtarak

Lidhjet mes Kinës dhe kapaciteteve ushtarake iraniane kanë tërhequr gjithashtu vëmendjen e Uashingtonit.

Sipas një raportimi të Wall Street Journal, Irani kishte marrë imazhe satelitore me rezolucion të lartë nga subjekte kineze përpara një sulmi ndaj një baze amerikane në Jordani. Sulmi rezultoi në vdekjen e tre ushtarëve amerikanë.

Presidenti Donald Trump e minimizoi rëndësinë e këtij raportimi kur u pyet nga gazetarët.

Ai tha se Kina, në thelb, po bënte atë që bëjnë edhe Shtetet e Bashkuara. Trump gjithashtu shprehu një qëndrim relativisht pozitiv ndaj Xi Jinping, duke deklaruar se presidenti kinez ishte sjellë mirë.

Në lidhje me akuzat për spiunazh, Trump tha se është e vërtetë që Kina mbledh informacione mbi SHBA-në, por shtoi se edhe Washingtoni kryen aktivitete të ngjashme ndaj Kinës.

Në këtë kontekst, vizita e Abbas Araghchi-t në Pekin mund të shërbejë si një mundësi për të kuptuar më qartë se deri ku është e gatshme të shkojë Kina: vetëm duke bërë thirrje për paqe dhe dialog, apo duke marrë një rol më aktiv në përpjekjet për të afruar Iranin dhe Shtetet e Bashkuara.

Për momentin, Pekini duket se dëshiron të ruajë hapësirën diplomatike pa u angazhuar plotësisht si ndërmjetës. Por rëndësia e marrëdhënieve ekonomike dhe strategjike të Kinës me Iranin, së bashku me ndikimin e saj mbi tregjet e energjisë, e bëjnë Pekinin një aktor të rëndësishëm në çdo përpjekje për të ulur tensionet në rajon.