Kodi i ri i Procedurës Penale parashikon ndryshime në mënyrën se si përdoren masat e sigurimit. Në fokus është arresti në burg dhe kriteret për kufizimin e lirisë.
Kryeministri Edi Rama ka prezantuar paketën e re të garancive procedurale. Sipas tij, synimi është që procesi penal të nisë nga liria dhe jo nga burgimi.
Megjithatë, ndryshimet janë ende pjesë e procesit të reformës. Për këtë arsye, ato nuk duhet të trajtohen si rregulla që kanë hyrë tashmë në fuqi.
Kodi i ri i Procedurës Penale dhe arresti në burg
Një nga ndryshimet kryesore lidhet me arrestin në burg.
Sipas Ramës, për veprat me dënim maksimal deri në tre vjet nuk do të caktohen masa shtrënguese. Në rastet kur dënimi është nën pesë vjet, ai tha se nuk do të vendoset arresti në burg.
Këto pragje janë pjesë e paketës së prezantuar nga kryeministri. Megjithatë, zbatimi i tyre do të varet nga teksti përfundimtar i reformës.
Në këtë mënyrë, paketa synon të kufizojë përdorimin e masave që prekin lirinë e personit.
Qasja e propozuar e vendos lirinë si pikënisje të procedimit penal. Paraburgimi do të përdorej vetëm kur plotësohen kushtet e përcaktuara nga ligji.
Rreziku duhet të jetë konkret dhe aktual
Ndryshimet e propozuara prekin edhe kriteret për vendosjen e masave të sigurimit.
Rama tha se vetëm rëndësia e veprës nuk duhet të mjaftojë për arrestin në burg. Në të njëjtën kohë, heshtja e personit nuk duhet të përdoret si tregues i rrezikshmërisë.
As mospranimi i akuzës, sipas deklarimit të tij, nuk duhet të shihet si provë e një rreziku të tillë.
Në vend të kësaj, rreziku duhet të jetë konkret dhe aktual. Për më tepër, ai duhet të mbështetet në fakte që lidhen me personin konkret.
Kjo do të kërkonte një vlerësim individual të çdo rasti. Pra, vendimi nuk do të mbështetej vetëm te natyra e veprës penale.
Gjykata duhet të arsyetojë vendimin
Roli i gjykatës është një tjetër pikë e rëndësishme e paketës.
Sipas Ramës, gjykata nuk duhet të përsërisë vetëm argumentet e prokurorisë. Ajo duhet të bëjë një vlerësim të pavarur të rrethanave.
Për më tepër, vendimi duhet të shpjegojë pse masat më të buta nuk janë të mjaftueshme.
Ky kriter lidhet drejtpërdrejt me arsyetimin e vendimeve për kufizimin e lirisë.
Në rastet kur vendoset arresti në burg, gjykata duhet të shqyrtojë edhe garancinë pasurore. Rama tha se ky rregull do të kishte përjashtime për veprat e rënda.
Ndërkohë, Këshilli i Evropës ka rekomanduar përdorim më të gjerë të alternativave ndaj paraburgimit në kuadër të reformës shqiptare.
Avokati merr rol më aktiv gjatë hetimit
Kodi i ri i Procedurës Penale prek edhe rolin e mbrojtjes.
Sipas Ramës, avokati duhet të ketë një rol aktiv gjatë hetimit. Prania e tij nuk duhet të jetë vetëm formale.
Mbrojtja, sipas paketës së prezantuar, duhet të ketë mundësi të kryejë hetime të veta. Po ashtu, avokati duhet të mund të marrë deklarime.
Një tjetër çështje lidhet me aksesin në prova.
Personi të cilit i është hequr liria duhet, sipas propozimit, të ketë akses në materialet e çështjes. Ky akses duhet të sigurohet përpara se çështja të shkojë në gjykim.
Në këtë mënyrë, mbrojtja do të ketë më shumë mundësi të përgatitet që gjatë hetimit.
Prokurori duhet të hetojë edhe rrethanat shfajësuese
Ndryshimet e propozuara prekin edhe rolin e prokurorit.
Rama tha se prokurori nuk duhet të ketë si synim gjetjen e një fajtori me çdo kusht. Detyra duhet të jetë zbardhja e së vërtetës.
Për këtë arsye, hetimi duhet të përfshijë edhe rrethanat që mund të jenë në favor të personit nën hetim.
Një qasje e tillë synon një hetim më të plotë. Provat duhet të shqyrtohen në tërësi, përfshirë edhe ato që mund të kundërshtojnë akuzën.
Kështu, roli i prokurorit lidhet jo vetëm me mbledhjen e provave kundër një personi, por edhe me vlerësimin e elementeve që mund të jenë në favor të tij.
Statusi i personit nën hetim
Një tjetër çështje e ngritur nga Rama lidhet me personat që thirren gjatë hetimit.
Ai tha se një person nuk duhet të thirret si person në dijeni dhe më pas të trajtohet si i dyshuar.
Nëse gjatë hetimit lind dyshimi ndaj tij, duhet të respektohen edhe të drejtat që lidhen me mbrojtjen. Në këtë kuadër përfshihet edhe e drejta për avokat.
Qëllimi i propozuar është që statusi procedural të jetë i qartë. Personi duhet të dijë se në çfarë cilësie po merret në pyetje dhe cilat janë të drejtat e tij.
Detajet e këtij mekanizmi do të varen nga formulimi përfundimtar i dispozitave.
Çfarë ndryshon për masat e sigurimit
Në thelb, reforma e prezantuar nga Rama fokusohet në disa drejtime.
Së pari, ajo synon të kufizojë përdorimin e arrestit në burg. Së dyti, kërkon që rreziku të lidhet me rrethanat konkrete të personit.
Në të njëjtën kohë, gjykatës i kërkohet një arsyetim më i detajuar. Masat alternative duhet të merren në konsideratë përpara kufizimit të lirisë.
Garancia pasurore është një nga mundësitë e përmendura në këtë kuadër. Megjithatë, kushtet e sakta do të përcaktohen nga dispozitat përfundimtare.
Standardet evropiane në reformën e procedurës penale
Ndryshimet janë pjesë e një procesi më të gjerë të rishikimit të legjislacionit penal dhe procedural.
Më 20 gusht 2026, Këshilli i Evropës publikoi një dokument udhëzues për rishikimin e Kodit të Procedurës Penale në Shqipëri. Dokumenti fokusohet te përdorimi i paraburgimit dhe te garancitë procedurale.
Sipas dokumentit, vendimet për paraburgimin duhet të mbështeten në kritere të qarta. Gjithashtu, arsyetimi duhet të jetë individual dhe i lidhur me rrethanat e rastit.
Dokumenti nënvizon edhe nevojën për përdorimin e alternativave ndaj paraburgimit. Në këtë kuadër përmenden garancia pasurore dhe forma të tjera të kontrollit.
Për këtë arsye, propozimet e paraqitura në Shqipëri lidhen me një proces më të gjerë të përafrimit me standardet evropiane.
Çfarë pritet më tej
Hapi i ardhshëm do të jetë përcaktimi i tekstit përfundimtar të reformës.
Deri në atë moment, pragjet prej tre dhe pesë vitesh duhet të trajtohen si pjesë e paketës së prezantuar nga kryeministri. Ato nuk duhet të paraqiten si dispozita që kanë hyrë tashmë në fuqi.
Më tej, rëndësi do të ketë formulimi i plotë i neneve. Duhet parë gjithashtu se si do të përcaktohen masat alternative dhe kriteret konkrete për arrestin në burg.
Zbatimi praktik do të jetë po aq i rëndësishëm. Gjykatat do të duhet të interpretojnë rregullat e reja. Prokurorët do të duhet të arsyetojnë kërkesat e tyre. Ndërkohë, avokatët pritet të kenë një rol më aktiv në mbrojtjen e personave nën hetim.
Nëse propozimet miratohen në këtë formë, Kodi i ri i Procedurës Penale do të sjellë ndryshime në mënyrën se si trajtohet kufizimi i lirisë gjatë hetimit.
Megjithatë, forma përfundimtare e reformës do të përcaktohet nga procesi ligjor. Vetëm pas miratimit dhe hyrjes në fuqi do të mund të vlerësohet zbatimi konkret i ndryshimeve.
Detaje
- Burimi: Këshilli i Evropës, Këshilli i Ministrave, Qendra e Botimeve Zyrtare, A2 CNN
- Përpunoj: Diplomacia Sot