Kodi i Procedurës Penale hap debat për drejtësinë dhe SPAK
Kodi i Procedurës Penale është në qendër të një debati të ri politik dhe juridik në Shqipëri. Qeveria ka propozuar ndryshime të gjera në rregullat që përcaktojnë mënyrën e zhvillimit të hetimeve dhe gjykimeve penale.
Projektligji përmban 106 nene dhe prek rreth 90 dispozita të Kodit aktual. Dokumenti është publikuar për konsultim publik më 30 shtator 2026. Afati për paraqitjen e komenteve është 28 tetor 2026.
Ndërkohë, ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale kanë hapur diskutime për masat e sigurimit, mbledhjen e provave dhe sekretin hetimor. Një pjesë e ekspertëve kanë ngritur gjithashtu shqetësime për ndikimin e mundshëm te hetimet e SPAK.
Qeveria, nga ana tjetër, e paraqet paketën si një përpjekje për forcimin e të drejtave procedurale dhe të garancive për qytetarët.
Kodi i Procedurës Penale dhe ndryshimet e propozuara
Projektligji prek disa nga fazat kryesore të procedimit penal. Ndryshimet lidhen me masat e sigurimit personal, hetimin e mbrojtjes dhe mënyrën e administrimit të provave.
Gjithashtu, drafti përfshin rregulla të reja për provat digjitale. Në të parashikohen edhe dispozita për prezumimin e pafajësisë dhe mbrojtjen nga vetëinkriminimi.
Një pjesë tjetër lidhet me publikimin e informacionit nga procedimet penale. Qëllimi i deklaruar është forcimi i garancive për personat që janë pjesë e një procedure penale.
Sipas Ministrisë së Drejtësisë, Kodi i Procedurës Penale duhet të përshtatet me standardet kushtetuese dhe ndërkombëtare. Për hartimin e draftit janë marrë në konsideratë edhe vendime të Gjykatës Kushtetuese dhe Gjykatës së Lartë.
Në këtë proces janë përdorur gjithashtu standarde europiane dhe analiza krahasuese të legjislacionit të vendeve të tjera.
Ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale prekin paraburgimin
Një nga çështjet më të diskutuara lidhet me përdorimin e arrestit në burg.
Drafti parashikon kufizime për përdorimin e kësaj mase në rastet kur vepra penale ka një maksimum dënimi deri në pesë vjet. Kjo pjesë e projektligjit ka sjellë reagime të ndryshme.
Përkrahësit e ndryshimit e lidhin atë me nevojën për përdorim më të kufizuar të paraburgimit. Sipas këtij argumenti, kufizimi i lirisë duhet të përdoret vetëm kur plotësohen kushtet e përcaktuara nga ligji.
Megjithatë, kritikët kanë ngritur shqetësime për pasojat që mund të ketë ndryshimi në hetimet penale.
Në dokumentet e konsultimit janë paraqitur komente që vënë në pikëpyetje ndikimin e këtij kufizimi në disa kategori veprash penale.
Këto komente janë pjesë e procesit të konsultimit. Ato nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimin e qeverisë.
Qeveria e lidh paketën me garancitë procedurale
Kryeministri Edi Rama e ka prezantuar nismën si “Paketa e Garancive Procedurale”.
Sipas argumentimit të qeverisë, sistemi penal ka nevojë për disa korrigjime pas viteve të zbatimit të reformës në drejtësi. Në këtë kuadër, ndryshimet synojnë të forcojnë të drejtat e personave që përballen me një procedim penal.
Gjithashtu, qeveria argumenton se disa rregulla duhet të bëhen më të qarta. Kjo vlen veçanërisht për përdorimin e masave të sigurimit dhe administrimin e provave.
Ndërkohë, Ministria e Drejtësisë e ka ndarë paketën në disa fusha kryesore. Ato përfshijnë masat e sigurimit, hetimin e mbrojtjes dhe mbrojtjen nga vetëinkriminimi.
Në draft përfshihen edhe rregulla për provat digjitale dhe prezumimin e pafajësisë.
Ekspertët ngrenë pikëpyetje për SPAK
Debati nuk është kufizuar vetëm te përmbajtja teknike e projektligjit.
Disa ekspertë dhe përfaqësues të shoqërisë civile kanë shprehur shqetësime për ndikimin e mundshëm të ndryshimeve te SPAK. Ata argumentojnë se disa dispozita mund të ndikojnë në mënyrën se si zhvillohen hetimet.
Afrim Krasniqi, drejtor i Institutit të Studimeve Politike, e ka lidhur nismën me debatin për marrëdhënien mes politikës dhe drejtësisë.
Krasniqi ka shprehur shqetësimin se ndryshimet mund të krijojnë mekanizma që ndikojnë në hetimet ndaj zyrtarëve të lartë. Ky është vlerësim i tij dhe nuk është konfirmuar si qëllim i projektligjit.
Edhe Migen Qiraxhi nga Qendresa Qytetare ka ngritur pikëpyetje për ndikimin e mundshëm të ndryshimeve në punën e SPAK.
Sipas tij, debati duhet të përfshijë edhe rolin që SPAK ka marrë në hetimet ndaj zyrtarëve të nivelit të lartë.
Megjithatë, këto janë vlerësime të ekspertëve të cituar. Teksti zyrtar i projektligjit nuk e paraqet nismën si një ndërhyrje ndaj SPAK.
Kodi i Procedurës Penale dhe roli i gjykatave
Një tjetër çështje e rëndësishme lidhet me mënyrën se si do të zbatohen ndryshimet.
Zef Preçi, drejtor i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike, ka vlerësuar se kufizimi i paraburgimit mund të trajtojë disa probleme të sistemit penal.
Megjithatë, ai ka ngritur shqetësime për zbatimin e dispozitave të reja.
Sipas tij, një pjesë e rëndësishme e suksesit do të varet nga praktika e gjykatave. Në këtë mënyrë, ndryshimet ligjore nuk do të vlerësohen vetëm nga përmbajtja e tyre.
Ato do të testohen edhe në praktikë.
Për këtë arsye, mënyra se si gjykatat do t’i interpretojnë dispozitat e reja do të ketë rëndësi të veçantë.
Debati për reformën në drejtësi
Ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale vijnë dhjetë vjet pas reformës kushtetuese në drejtësi.
Reforma solli ndryshime të rëndësishme në sistemin gjyqësor. Gjithashtu, ajo krijoi institucione të reja për hetimin dhe gjykimin e çështjeve të korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Në këtë kuadër u krijuan SPAK dhe Gjykata e Posaçme. Institucionet e reja kanë marrë një rol të rëndësishëm në hetimet ndaj zyrtarëve dhe personave të përfshirë në çështje të korrupsionit.
Pikërisht për këtë arsye, ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale po diskutohen edhe në raport me funksionimin e këtyre institucioneve.
Qeveria thotë se synimi është përmirësimi i garancive procedurale. Ndërkohë, kritikët kërkojnë që çdo ndryshim të vlerësohet edhe për ndikimin e mundshëm në hetimet kundër korrupsionit.
Konsultimi publik është ende në proces
Projektligji nuk është ende ligj në fuqi. Ai ndodhet në fazën e konsultimit publik.
Dokumenti është publikuar më 30 shtator 2026. Afati i përcaktuar për konsultimin përfundon më 28 tetor 2026.
Kjo do të thotë se drafti mund të ndryshojë gjatë procesit.
Institucionet e drejtësisë, ekspertët, organizatat e shoqërisë civile dhe palët e tjera të interesuara mund të paraqesin komentet e tyre.
Më tej, projektligji duhet të ndjekë procedurat parlamentare. Vetëm pas përfundimit të këtij procesi mund të përcaktohet forma përfundimtare e ndryshimeve.
Për këtë arsye, është e rëndësishme të bëhet dallimi mes asaj që parashikon aktualisht drafti dhe pasojave që kritikët mendojnë se mund të ketë.
Çfarë mbetet për t’u parë
Në qendër të debatit janë dy objektiva.
I pari lidhet me forcimin e të drejtave të personave që përballen me procedime penale. I dyti lidhet me ruajtjen e efektivitetit të hetimeve dhe të luftës kundër korrupsionit.
Qeveria argumenton se Kodi i Procedurës Penale ka nevojë për rregulla më të qarta dhe garanci më të forta.
Ekspertët kritikë të nismës kërkojnë, ndërkohë, vëmendje të veçantë ndaj pasojave që mund të kenë ndryshimet në praktikë.
Në këtë fazë, nuk mund të thuhet se projektligji ka ndryshuar funksionimin e SPAK. Po ashtu, nuk mund të paraqitet si fakt se qëllimi i tij është mbrojtja e zyrtarëve të lartë.
Këto mbeten interpretime dhe shqetësime të shprehura nga kritikët e nismës.
Vendimi përfundimtar do të varet nga procesi i konsultimit dhe shqyrtimi parlamentar. Ndërkohë, debati pritet të vazhdojë rreth masave të sigurimit, provave, të drejtave të të pandehurve dhe raportit mes garancive procedurale dhe efektivitetit të hetimeve.
Detaje
- Burimi: BIRN, Ministria e Drejtësisë, Konsultimi Publik
- Përpunoj: Diplomacia Sot