Fitorja e lëvizjes studentore në Serbi ka nxitur diskutime për mundësinë e ndryshimeve politike në Shqipëri. Megjithatë, analistët theksojnë se suksesi i protestave nuk garanton krijimin e një alternative të re politike.
Rezultati i zgjedhjeve parlamentare në Serbi, të mbajtura më 25 tetor 2026, shënoi një goditje të fortë për kampin politik të Aleksandar Vuçiçit. Sipas rezultateve paraprake, Lista Studentore mori mbi 52% të votave, ndërsa lista e drejtuar nga kampi i Vuçiçit siguroi rreth 39%. Pas publikimit të vlerësimeve të para, Vuçiç pranoi humbjen.
Kjo fitore erdhi pas gati dy vitesh protestash kundër qeverisjes dhe korrupsionit. Lëvizja studentore u fuqizua pas shembjes së një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, në nëntor 2024. Nga kjo ngjarje humbën jetën 16 persona.
Ndërkohë, zhvillimet në Serbi kanë marrë vëmendje edhe në Shqipëri. Protestat kundër qeverisë së Edi Ramës janë përshkallëzuar gjatë tetorit, me pjesëmarrjen e studentëve dhe përplasje me policinë. Protestuesit kërkojnë ndryshime politike dhe dorëheqjen e kryeministrit.
Për disa analistë, rasti serb tregon se mobilizimi qytetar mund të sfidojë edhe pushtetet që kanë qëndruar gjatë në drejtimin e vendit. Megjithatë, sfida kryesore për Shqipërinë mbetet kthimi i pakënaqësisë qytetare në një alternativë të organizuar dhe të besueshme.
Ngjashmëritë mes Ramës dhe Vuçiçit
Gazetari Armand Shkullaku sheh ngjashmëri mes mënyrës së qeverisjes së Edi Ramës dhe asaj të Aleksandar Vuçiçit. Sipas tij, të dy modelet karakterizohen nga përqendrimi i pushtetit dhe kontrolli i fortë mbi institucionet dhe partitë politike.
Shkullaku argumenton se edhe reagimi ndaj protestave studentore përbën një pikë të përbashkët. Ai pretendon se të dy liderët janë përballur me pakënaqësinë qytetare përmes represionit dhe presionit ndaj protestuesve.
Megjithatë, këto janë vlerësime të analistit dhe nuk duhen konsideruar si përfundime të pavarura për të dyja qeverisjet. Situata politike dhe institucionale në secilin vend ka veçoritë e veta.
Shkullaku shprehet gjithashtu se zhvillimet në rajon tregojnë një prirje të re politike. Sipas tij, Shqipëria mund të përballet me presion më të madh për ndryshim.
Pse fitorja e studentëve në Serbi nuk garanton ndryshim në Shqipëri
Analisti Andri Nurellari vlerëson se përvoja serbe tregon potencialin e lëvizjeve rinore për të mobilizuar shoqërinë. Sipas tij, ato mund të thyejnë apatinë dhe të sfidojnë pushtetet që duken të vështira për t’u ndryshuar.
Megjithatë, Nurellari thekson se suksesi në Shqipëri nuk do të vijë automatikisht. Një lëvizje studentore duhet të krijojë një program të qartë dhe të ndërtojë një strukturë përfaqësimi.
Për këtë arsye, ai e sheh si të rëndësishme krijimin e një brezi të ri drejtuesish. Këta duhet të fitojnë besimin e qytetarëve përtej mbështetjes tradicionale partiake.
Nurellari paralajmëron gjithashtu se protesta duhet të ruajë pavarësinë nga elitat e vjetra politike. Në të njëjtën kohë, ajo duhet të shmangë radikalizimin dhe përplasjet pa një objektiv të qartë.
Organizimi dhe koha, sfidat kryesore të protestës shqiptare
Gazetari Lutfi Dervishi vëren se lëvizja studentore në Shqipëri ndodhet në një fazë më të hershme se ajo në Serbi. Studentëve serbë iu deshën gati dy vjet për të ndërtuar organizimin dhe mbështetjen që i çuan drejt fitores në zgjedhje.
Ndërsa në Shqipëri, sipas Dervishit, mbetet për t’u parë nëse protestat do të shndërrohen në një forcë të qëndrueshme politike. Ai thekson se efekti domino mund të shfaqet fillimisht përmes organizimit, zgjerimit të kërkesave dhe rritjes së pjesëmarrjes qytetare.
Për më tepër, krijimi i një alternative të besueshme kërkon lidership, objektiva afatgjata dhe mbështetje përtej rrethit studentor. Pa këto elemente, pakënaqësia mund të mos përkthehet në ndryshim elektoral.
Dervishi nënvizon edhe rëndësinë e presionit qytetar për garantimin e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme. Sipas tij, protestat mund të ndihmojnë në ekspozimin e problemeve dhe në rritjen e përgjegjshmërisë së institucioneve.
Ai sqaron se kërkesa e studentëve shqiptarë për dorëheqjen e Ramës lidhet me përgatitjen e kushteve për zgjedhje të lira. Sipas këtij interpretimi, synimi i deklaruar nuk është marrja e pushtetit jashtë procesit zgjedhor.
A do të ketë efekt domino në politikën shqiptare?
Fitorja e lëvizjes studentore në Serbi ka treguar se mobilizimi qytetar mund të prodhojë rezultate elektorale. Megjithatë, formimi i qeverisë së re dhe zbatimi i programit të saj mbeten sfida më vete.
Për Shqipërinë, mësimi kryesor lidhet me organizimin dhe qëndrueshmërinë e protestave. Një lëvizje që synon ndryshim politik duhet të krijojë përfaqësim të besueshëm dhe të fitojë mbështetje të gjerë.
Prandaj, efekti domino nga Serbia në Shqipëri nuk është i garantuar. Ai do të varet nga aftësia e protestuesve për ta kthyer pakënaqësinë në një projekt politik të qartë dhe nga mundësia për të siguruar një proces zgjedhor të besueshëm.
Detaje
- Burimi: Komisioni Republikan Zgjedhor i Serbisë, Reuters, BIRN
- Përpunoj: Diplomacia Sot