Gara për postin e sekretarit të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara po bëhet gjithnjë e më e ndërlikuar. Përplasjet mes fuqive të mëdha, kandidaturat e reja dhe mungesa e një konsensusi në Këshillin e Sigurimit kanë shtuar pasigurinë për drejtimin e ardhshëm të organizatës.
Në garë janë përfshirë diplomatë dhe figura politike nga rajone të ndryshme. Ndërkohë, kandidatura e diplomates nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Lana Nusseibeh, dhe propozimi i raportuar për ish-kryeministrin hungarez Viktor Orbán kanë shtuar debatet politike.
Situata u ndërlikua më tej më 30 tetor, kur Turqia paraqiti kandidaturën e diplomatit Feridun Sinirlioglu. Kështu, gara mori një tjetër drejtim, ndërsa anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit vijojnë të kenë ndikimin vendimtar në përzgjedhje.
Mandati i sekretarit aktual, António Guterres, përfundon më 31 dhjetor 2026. Pasardhësi i tij pritet të marrë detyrën më 1 janar 2027.
Rebeca Grynspan kryeson garën, por konsensusi mungon
Diplomatja nga Kosta Rika, Rebeca Grynspan, vazhdon të jetë ndër kandidatet më të favorizuara. Megjithatë, mbështetja e saj nuk është e mjaftueshme për të garantuar emërimin.
Në votimin e 16 tetorit, Grynspan mori tri vota mbështetëse nga pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit. Dy të tjerat ishin kundër, njëra prej tyre nga Shtetet e Bashkuara.
Për këtë arsye, kandidatja ka shtuar mesazhet për reformimin e OKB-së. Ajo kërkon ndryshime strukturore, kulturore dhe institucionale, me synimin për ta bërë organizatën më efektive në ruajtjen e paqes.
Megjithatë, votimi i 30 tetorit solli një zhvillim të ri. Grynspan mori 11 vota mbështetëse, katër kundër dhe asnjë votë pa qëndrim të përcaktuar. Ky ishte rezultati më i mirë i saj në shtatë raundet paraprake.
Në të njëjtin votim, Rafael Grossi nga Argjentina mori nëntë vota mbështetëse, ndërsa Carolyn Rodrigues Birkett nga Guajana siguroi tetë.
Vlen të theksohet se rezultatet e votimeve paraprake nuk publikohen zyrtarisht nga Këshilli i Sigurimit. Shifrat e raundit të fundit janë bërë publike përmes raportimeve që bazohen në informacione të rrjedhura.
Lana Nusseibeh, kandidatura që ka hapur debat për Sudanin
Një nga zhvillimet më të rëndësishme të garës është hyrja e Lana Zaki Nusseibeh. Emiratet e Bashkuara Arabe e propozuan zyrtarisht më 21 tetor.
48-vjeçarja ka përvojë të gjatë diplomatike. Ajo ka shërbyer për më shumë se një dekadë si ambasadore e Emirateve në OKB dhe ka mbajtur poste të rëndësishme në diplomacinë e vendit të saj.
Nusseibeh është me origjinë nga një familje palestineze e Jerusalemit Lindor, ndërsa është lindur në Emirate. Ajo ka qenë e përfshirë edhe në përpjekjet për dërgimin e ndihmave humanitare në Gaza.
Kandidatura e saj, megjithatë, është shoqëruar me polemika për qëndrimin e Emirateve ndaj luftës në Sudan.
Gjatë kohës kur shërbente si ambasadore, Nusseibeh kundërshtoi raportet që lidhnin Abu Dhabin me mbështetjen e Forcave të Mbështetjes së Shpejtë (RSF), të drejtuara nga Mohamed Hamdan Dagalo.
Ajo i cilësoi akuzat si të pavërteta. Nga ana tjetër, hetimet dhe raportet ndërkombëtare kanë ngritur shqetësime për furnizimin e kësaj force me armë dhe mbështetje nga jashtë. Emiratet i kanë mohuar vazhdimisht akuzat për përfshirje ushtarake në konflikt.
Pikërisht kjo çështje pritet të jetë një nga sfidat kryesore të kandidaturës së saj. Nëse zgjidhet, sekretari i përgjithshëm duhet të garantojë pavarësinë dhe paanshmërinë e organizatës përballë konflikteve ndërkombëtare.
Në votimin e 30 tetorit, Nusseibeh mori shtatë vota mbështetëse, gjashtë kundër dhe dy pa qëndrim të përcaktuar. Ky rezultat e renditi të katërtën mes kandidatëve.
Viktor Orbán, një emër i diskutueshëm në prapaskenat diplomatike
Një tjetër zhvillim që ka tërhequr vëmendjen është përmendja e ish-kryeministrit hungarez Viktor Orbán si kandidat i mundshëm.
Raportime mediatike kanë pretenduar se zyrtarë të administratës amerikane po shqyrtojnë mbështetjen për të. Madje, është ngritur mundësia e një mirëkuptimi mes Uashingtonit, Moskës dhe Pekinit.
Megjithatë, deri më tani nuk ka një kandidaturë zyrtare të Orbán për këtë post. As mbështetja e përbashkët e tri fuqive nuk është konfirmuar.
Emri i tij është veçanërisht i diskutueshëm për shkak të marrëdhënieve të afërta me Moskën. Gjatë drejtimit të qeverisë hungareze, Orbán kundërshtoi ose pengoi disa nisma europiane kundër Rusisë pas pushtimit të Ukrainës.
Ideja e kandidaturës së tij ka shkaktuar reagime në Europë. Kundërshtimet lidhen kryesisht me qëndrimet e tij politike dhe ndikimin që mund të kishte në pavarësinë e OKB-së.
Amerika Latine kundërshton ndryshimin e drejtimit të garës
Përfshirja e kandidatëve të rinj ka rritur pakënaqësinë në disa vende të Amerikës Latine.
Në këtë rajon ekziston pritshmëria që posti t’i kalojë një përfaqësuesi të tij. Gjithashtu, shumë vende mbështesin idenë që sekretarja e ardhshme e përgjithshme të jetë një grua.
Deri tani, asnjë grua nuk e ka drejtuar organizatën në historinë e saj 81-vjeçare.
Debati nuk lidhet vetëm me përkatësinë rajonale apo gjininë. Ai prek edhe rolin që duhet të ketë sekretari i përgjithshëm përballë fuqive të mëdha.
Një pjesë e vendeve kërkojnë një drejtues që mbron të drejtat e njeriut, barazinë gjinore dhe luftën kundër ndryshimeve klimatike. Ndërsa qëndrimet e tjera favorizojnë një rol më të kufizuar politik dhe më shumë përqendrim te paqja dhe siguria.
Kjo përplasje pasqyron ndarjet më të gjera në sistemin ndërkombëtar.
Turqia propozon një kandidat të ri për të thyer bllokimin
Më 30 tetor, Turqia paraqiti zyrtarisht kandidaturën e Feridun Sinirlioglu, sekretarit të përgjithshëm të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Europë (OSBE).
Vendimi u bë publik pas një tjetër raundi pa rezultat vendimtar në Këshillin e Sigurimit. Presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan mbështeti personalisht kandidaturën.
Sinirlioglu ka një karrierë të gjatë diplomatike. Ai ka shërbyer si ministër i Jashtëm i Turqisë në vitin 2015 dhe si përfaqësues i përhershëm i vendit në OKB nga viti 2016 deri në vitin 2023. Në dhjetor 2024 mori drejtimin e OSBE-së.
Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, e ka cilësuar këtë kandidaturë si një përpjekje diplomatike për të kapërcyer ngërçin në procesin e përzgjedhjes.
Hyrja e Sinirlioglu e zgjeron më tej garën, e cila tashmë përfshin kandidatë nga Amerika Latine, Afrika, Lindja e Mesme dhe Europa.
Pesë fuqitë e mëdha kanë fjalën vendimtare
Sekretari i përgjithshëm nuk zgjidhet përmes një votimi të drejtpërdrejtë nga të gjitha vendet anëtare. Sipas Kartës së OKB-së, kandidati rekomandohet nga Këshilli i Sigurimit dhe më pas emërohet nga Asambleja e Përgjithshme.
Për të siguruar rekomandimin, kandidati duhet të marrë të paktën nëntë vota nga 15 anëtarët e Këshillit. Megjithatë, ekziston edhe një pengesë tjetër.
Pesë anëtarët e përhershëm, SHBA-ja, Rusia, Kina, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, kanë të drejtën e vetos. Kjo do të thotë se kundërshtimi i vetëm njërit prej tyre mund të pengojë përzgjedhjen.
Pikërisht ky mekanizëm e ka bërë garën veçanërisht të vështirë. Një kandidat mund të ketë mbështetjen e shumicës së vendeve, por sërish të mos arrijë të marrë miratimin e nevojshëm.
Me afrimin e fundit të mandatit të Guterres, presioni për arritjen e një marrëveshjeje po rritet. Megjithatë, zhvillimet e fundit tregojnë se kompromisi mes fuqive të mëdha mbetet larg.
Zgjedhja e drejtuesit të ri do të jetë një provë e rëndësishme për OKB-në. Ajo do të tregojë nëse organizata mund të ruajë pavarësinë e saj në një kohë kur rivaliteti mes fuqive të mëdha po ndikon gjithnjë e më shumë në diplomacinë ndërkombëtare.
Detaje
- Burimi: Lana Nusseibeh, kandidate në garën për kreun e OKB-së.
- Përpunoj: Diplomacia Sot