Modeli nordik, si mund ta forcojë NATO-n kundër Rusisë

Bashkëpunimi ushtarak mes vendeve nordike po shndërrohet në një shembull për të ardhmen e NATO-s. Finlanda, Suedia, Norvegjia, Danimarka dhe Islanda kanë rritur ndjeshëm koordinimin në fushën e mbrojtjes. Si rezultat, ato po krijojnë një sistem më të bashkuar sigurie.

Kjo qasje merr rëndësi të veçantë përballë kërcënimit rus. Njëkohësisht, Shtetet e Bashkuara kërkojnë që Europa të marrë më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e saj. Prandaj, bashkëpunimi rajonal mund të jetë një zgjidhje për forcimin e aleancës.

Modeli nordik nuk synon të zëvendësojë NATO-n. Përkundrazi, ai synon të përmirësojë mbrojtjen kolektive. Kështu, vendet fqinje mund të reagojnë më shpejt dhe të përdorin së bashku burimet ushtarake.

Modeli nordik dhe bashkëpunimi në mbrojtje

Një shembull konkret u shfaq në gusht. Suedia dërgoi avionë luftarakë dhe një anije ushtarake për të ndihmuar Finlandën. Misioni synonte patrullimin e hapësirës ajrore lindore dhe të Gjirit të Finlandës.

Forcat suedeze vepruan nën komandën finlandeze. Gjithashtu, ato zbatuan rregullat finlandeze të angazhimit. Ky zhvillim dëshmon nivelin e lartë të koordinimit mes dy vendeve.

Megjithatë, bashkëpunimi nordik ka nisur shumë më herët. Në vitin 2009, pesë shtetet krijuan strukturën NORDEFCO. Fillimisht, synimi ishte ulja e kostove ushtarake dhe koordinimi i prokurimeve.

Më pas, aneksimi i Krimesë nga Rusia në vitin 2014 ndryshoi qasjen e tyre. Siguria mori përparësi ndaj kursimit të shpenzimeve. Finlanda dhe Suedia zgjeruan planifikimin e përbashkët ushtarak. Ndërkohë, Norvegjia forcoi bashkëpunimin operacional me fqinjët.

Në vitin 2020, Finlanda, Suedia dhe Norvegjia formalizuan më tej bashkëpunimin. Ato shtuan stërvitjet e përbashkëta dhe shkëmbimin e informacionit. Gjithashtu, nisën të koordinojnë planet kombëtare të mbrojtjes.

Pas agresionit të plotë rus kundër Ukrainës në vitin 2022, integrimi mori një drejtim të ri. Finlanda dhe Suedia iu bashkuan NATO-s. Si rrjedhojë, bashkëpunimi ushtarak mes pesë vendeve u bë më i lehtë.

Në vitin 2024, vendet miratuan dokumentin strategjik NORDEFCO Vision 2030. Ai parashikon operacione më të koordinuara dhe lëvizje më të lehtë të trupave. Po ashtu, synon përmirësimin e logjistikës dhe prokurimeve të përbashkëta.

Një tjetër nismë është Koncepti Nordik i Fuqisë Ajrore. Ai synon koordinimin e forcave ajrore të katër vendeve. Qëllimi është që avionët dhe kapacitetet kombëtare të funksionojnë si një forcë më e bashkuar.

Shtetet baltike mund të ndjekin të njëjtën rrugë

Përvoja nordike mund të shërbejë si model edhe për Estoninë, Letoninë dhe Lituaninë. Të tria vendet përballen me rreziqe të përbashkëta për shkak të afërsisë me Rusinë.

Në këtë drejtim, një hap i rëndësishëm është Linja e Mbrojtjes Baltike. Projekti parashikon ndërtimin e fortifikimeve dhe pengesave përgjatë kufijve lindorë.

Gjithashtu, vendet baltike po bashkëpunojnë për sistemet e mbrojtjes ajrore dhe raketore. Estonia dhe Letonia kanë ndërmarrë hapa të përbashkët për sigurimin e sistemeve IRIS-T. Ndërkohë, të tria po koordinojnë kapacitetet HIMARS.

Megjithatë, bashkëpunimi mund të zgjerohet edhe më shumë. Një strukturë e përbashkët do të lehtësonte planifikimin dhe stërvitjet ushtarake. Për më tepër, do të mundësonte përdorimin më efikas të burimeve.

Në këtë proces, Polonia ka një rol të rëndësishëm. Ajo zotëron kapacitete të mëdha ushtarake dhe ka interesa të drejtpërdrejta në sigurinë e Baltikut.

Një çështje me rëndësi është edhe korridori i Suwalkit. Ky kalim lidh shtetet baltike me pjesën tjetër të Europës. Për këtë arsye, mbrojtja e tij është thelbësore.

Polonia po zhvillon gjithashtu projektin Mburoja Lindore. Ai përfshin fortifikime dhe sisteme mbikëqyrjeje pranë kufijve me Rusinë dhe Bjellorusinë. Nëse lidhet me projektet baltike, mbrojtja rajonale mund të bëhet më e fortë.

Deti i Zi, një tjetër zonë me rëndësi strategjike

Bashkëpunimi rajonal mund të zgjerohet edhe në Detin e Zi. Bullgaria, Rumania dhe Turqia kanë interesa të përbashkëta për sigurinë detare. Megjithatë, ato kanë qëndrime të ndryshme për nivelin e kërcënimit rus.

Pavarësisht kësaj, tri vendet kanë ndërmarrë hapa konkretë. Në vitin 2024, ato nisën bashkëpunimin për pastrimin e minave detare.

Kjo nismë synon të mbrojë lundrimin dhe infrastrukturën nënujore. Për më tepër, ajo mund të shërbejë si bazë për operacione të tjera të përbashkëta.

Edhe bashkëpunimi ajror ofron mundësi të reja. Bullgaria po pajiset me avionë F-16. Ndërsa Rumania ka nisur procesin e pajisjes me F-35. Turqia, nga ana tjetër, ka një forcë ajrore të rëndësishme dhe kërkon rikthimin në programin F-35.

Megjithatë, pajisjet moderne nuk mjaftojnë. Vendet duhet të zhvillojnë stërvitje të përbashkëta dhe të përmirësojnë koordinimin. Vetëm kështu mund të krijojnë kapacitete që funksionojnë së bashku.

SHBA kërkon një NATO më europiane

Forcimi i bashkëpunimit rajonal lidhet edhe me ndryshimin e rolit amerikan në NATO. Uashingtoni kërkon që aleatët europianë të marrin përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen konvencionale të kontinentit.

Kjo qasje njihet si koncepti “NATO 3.0”. Në këtë model, vendet europiane duhet të forcojnë ushtritë dhe kapacitetet e tyre. Ndërsa SHBA-ja do të ruante rolin e saj në parandalimin bërthamor dhe mbështetjen strategjike.

Vendet nordike kanë treguar se ky objektiv mund të arrihet përmes bashkëpunimit. Ato kanë zgjeruar shkëmbimin e informacionit dhe monitorimin e aktiviteteve ushtarake ruse.

Megjithatë, marrëdhëniet me Uashingtonin janë ndikuar nga tensionet për Groenlandën. Deklaratat e Donald Trump për marrjen e ishullit kanë shkaktuar shqetësime në rajon.

Për këtë arsye, mbështetja amerikane për bashkëpunimin nordik mbetet e rëndësishme. Një marrëdhënie më e qëndrueshme do të ndihmonte sigurinë në Arktik dhe Atlantikun e Veriut.

Një model që kërkon kohë, por mund të forcojë NATO-n

Përvoja nordike tregon se integrimi ushtarak nuk arrihet brenda një kohe të shkurtër. Pesë vendet kanë punuar për më shumë se 15 vjet për të ndërtuar këtë nivel bashkëpunimi.

Megjithatë, rajonet e tjera të NATO-s nuk kanë shumë kohë për të humbur. Rusia mbetet një sfidë afatgjatë për sigurinë europiane. Për më tepër, përfundimi i luftës në Ukrainë mund t’i japë Moskës mundësinë të riorganizojë forcat e saj.

Prandaj, vendet në krahun lindor duhet të forcojnë lidhjet ushtarake. Planet e përbashkëta, stërvitjet dhe sistemet e ndërveprueshme mund të përmirësojnë reagimin ndaj krizave.

Në këtë mënyrë, bashkëpunimi rajonal nuk dobëson NATO-n. Përkundrazi, ai mund ta bëjë aleancën më të shpejtë dhe më efikase.

Modeli nordik ofron një shembull konkret për këtë transformim. Sfida tashmë është zgjerimi i tij në Baltik dhe në Detin e Zi. Kështu, Europa mund të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj dhe të forcojë parandalimin ndaj Rusisë.

Detaje

• Burimi: Matti Pesu, Foreign Affairs, 30 tetor 2026.
• Përpunoj: Diplomacia Sot