Vendndodhja e rezervave të arit po merr gjithnjë e më shumë rëndësi për bankat qendrore evropiane. Holanda dhe Franca kanë ndërmarrë hapa për të zhvendosur një pjesë ose të gjithë arin e mbajtur në SHBA, ndërsa në Gjermani dhe Itali janë shtuar kërkesat për veprime të ngjashme.

Arsyet lidhen me ndryshimet në situatën gjeopolitike, nevojën për akses më të shpejtë te rezervat në rast krize, por edhe me shqetësimet në rritje rreth zhvillimeve politike dhe financiare në SHBA.

Nga Fort Knox te Londra

Fort Knox, kompleksi i sigurisë së lartë në Kentaki ku ruhet rreth gjysma e rezervave të arit të qeverisë amerikane, prej dekadash është përdorur si simbol i sigurisë së jashtëzakonshme. Megjithatë, për disa banka qendrore evropiane, ideja se SHBA-ja është vendi ideal për ruajtjen e rezervave strategjike duket se po rishikohet.

Banka qendrore e Holandës, De Nederlandsche Bank (DNB), zhvendosi rreth 86 tonë ar nga Nju-Jorku në Londër. Institucioni e lidhi këtë vendim me “paqëndrueshmërinë gjeopolitike” dhe me nevojën për ta shpërndarë arin në juridiksione të ndryshme, duke rritur kështu gatishmërinë për situata krize.

Edhe Franca ndërmori një hap të ngjashëm. Midis korrikut 2025 dhe janarit 2026, Banka e Francës tërhoqi të gjithë arin që i kishte mbetur në Rezervën Federale të Nju-Jorkut. Guvernatori François Villeroy de Galhau deklaroi në atë kohë se vendimi nuk ishte i motivuar politikisht.

Ndërkohë, disa politikanë gjermanë dhe italianë kanë kërkuar që edhe rezervat e vendeve të tyre të rikthehen nga SHBA-ja. Gjermania dhe Italia zotërojnë respektivisht rezervat e dyta dhe të treta më të mëdha kombëtare të arit në botë.

A është problemi mungesa e besimit?

Ekspertët theksojnë se rreziku i sekuestrimit të drejtpërdrejtë të arit evropian nga autoritetet amerikane konsiderohet shumë i ulët.

Sebastien Tillett, analist në Oxford Economics, thotë se shqetësimi kryesor nuk lidhet domosdoshmërisht me konfiskimin e rezervave, por me mundësinë që ato të bëhen përkohësisht të paarritshme në një situatë ekstreme.

Sipas tij, skenarë të tillë mund të përfshijnë një përshkallëzim të sanksioneve, probleme juridike ose një krizë të rëndë gjeopolitike. Për bankat qendrore, mundësia për të pasur akses të shpejtë në asetet rezervë është një element i rëndësishëm i menaxhimit të krizave.

Në këtë kuadër, vendndodhja e arit nuk shihet më vetëm si një çështje teknike. Ajo lidhet drejtpërdrejt me sigurinë dhe fleksibilitetin e rezervave kombëtare.

Pse ari po fiton përsëri rëndësi?

Pas krizës financiare globale të vitit 2008, bankat qendrore në shumë vende kanë rritur blerjet e arit. Këshilli Botëror i Arit vlerëson se gjatë katër viteve të fundit ato kanë shtuar mesatarisht rreth 1.000 tonë ar në vit, ndërsa gjatë dekadës paraardhëse mesatarja ishte rreth 500 tonë.

Kriza financiare u pasua nga kriza e borxhit në eurozonë, pandemia COVID-19, tensione të ndryshme politike dhe një seri konfliktesh e krizash gjeopolitike. Këto zhvillime kanë forcuar interesin e bankave qendrore për arin si një aset rezervë në periudha pasigurie.

Krishnan Gopaul nga Këshilli Botëror i Arit argumenton se bankat qendrore po i kushtojnë më shumë vëmendje jo vetëm sasisë së arit që zotërojnë, por edhe mënyrës dhe vendit ku e ruajnë atë.

Rritja e kërkesës nga bankat qendrore ka qenë një prej faktorëve që ka kontribuar edhe në rritjen e çmimit të arit, i cili ka arritur nivele rekord.

Pse Londra është një alternativë?

Zhvendosja e arit nuk është një proces i thjeshtë. Transporti dhe ruajtja e sasive të mëdha të metalit të çmuar kërkojnë siguri të lartë, infrastrukturë të specializuar dhe kosto të konsiderueshme.

Për më tepër, vendi ku ruhet ari mund të ndikojë në shpejtësinë me të cilën ai mund të shitet, shkëmbehet ose përdoret si garanci.

Në rastin e Holandës, zgjedhja ra mbi Londrën dhe jo mbi territorin holandez. Arsyeja kryesore është pozita e kryeqytetit britanik si një nga qendrat më të mëdha dhe më likuide të tregtimit të arit në botë.

Banka e Anglisë është gjithashtu një prej institucioneve kryesore globale për ruajtjen e arit. Në depot e saj vlerësohet se ndodhen rreth 400.000 shufra ari, me një vlerë totale prej afërsisht 270 miliardë dollarësh.

Sipas Gopaul, në rast krize bankat qendrore duan që rezervat të jenë në një vend ku mund të mobilizohen shpejt. Për këtë arsye, Londra ofron një avantazh të rëndësishëm për shkak të aktivitetit dhe likuiditetit të tregut të arit.

Gjermania ende mban mbi 1.000 tonë në SHBA

Pavarësisht ndryshimeve të fundit, SHBA-ja vazhdon të jetë një prej vendeve kryesore ku ruhen rezervat e arit të bankave qendrore evropiane.

Rasti i Gjermanisë është veçanërisht domethënës. Bundesbank riktheu rreth 300 tonë ar nga SHBA-ja në Gjermani gjatë periudhës 2013–2017, por ende mban më shumë se 1.000 tonë në territorin amerikan.

Në një deklaratë zyrtare të vitit të kaluar, Bundesbank theksoi se nuk kishte dyshime për besueshmërinë dhe sigurinë e Bankës Federale të Rezervës së Nju-Jorkut si institucion ruajtës i rezervave të saj të arit.

Politika amerikane dhe dilema evropiane

Krahas faktorëve ekonomikë dhe financiarë, zhvillimet politike në SHBA po ndikojnë gjithashtu në debatin evropian për rezervat.

Politikat e administratës Trump, marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe deklaratat lidhur me Grenlandën kanë shtuar diskutimet mbi ekspozimin e institucioneve evropiane ndaj SHBA-së.

Në të njëjtën kohë, shqetësimet për tregjet financiare amerikane janë bërë pjesë e debatit. Edhe drejtuesi i fondit sovran të pasurisë së Norvegjisë, i cili menaxhon rreth 2,3 trilionë dollarë, ka deklaruar se fondi duhet të reduktojë ndjeshëm ekspozimin ndaj obligacioneve të Thesarit amerikan.

Megjithatë, zhvendosja e arit nuk duhet parë vetëm si një votë mosbesimi ndaj SHBA-së. Për bankat qendrore, shpërndarja gjeografike e rezervave mund të shërbejë edhe si një mënyrë për të reduktuar varësinë nga një juridiksion i vetëm dhe për të garantuar akses më të shpejtë në rast të një krize.

Në këtë kuadër, vendimet e Holandës dhe Francës tregojnë se menaxhimi i rezervave të arit po merr një dimension të ri: rëndësi nuk ka më vetëm sa ar zotëron një shtet, por edhe ku ndodhet ai dhe sa shpejt mund të vihet në përdorim.