Dhuna seksuale në Ukrainë, OKB dokumenton mbi 1,000 raste

Një raport i ri i Kombeve të Bashkuara dokumenton 1,004 raste të dhunës seksuale të lidhur me luftën në Ukrainë. Rastet janë verifikuar nga Zyra e Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut, OHCHR, për periudhën nga 24 shkurt 2022 deri më 31 korrik 2026.

Sipas raportit, 89 për qind e rasteve të verifikuara i atribuohen autoriteteve ruse. Pjesa tjetër, 11 për qind, lidhet me autoritete ukrainase. Të dhënat përfshijnë raste ndaj civilëve, të burgosurve të luftës dhe personave të ndaluar.

Megjithatë, OKB-ja thekson se shifra nuk tregon numrin e plotë të rasteve. Një rast mund të përfshijë disa episode të dhunës ndaj të njëjtit person. Për më tepër, dhuna seksuale gjatë konflikteve shpesh mbetet e paraportuar.

Raporti u publikua më 18 shtator 2026. Ai mbështetet në intervista konfidenciale me qindra viktima dhe të mbijetuar. Përveç dëshmive, janë shqyrtuar edhe dokumente gjyqësore dhe materiale zyrtare.

Shumica e rasteve lidhen me autoritete ruse

Nga 1,004 rastet e dokumentuara, 89 për qind janë atribuuar autoriteteve të Federatës Ruse. Këtu përfshihen pjesëtarë të forcave të armatosura, shërbimit penitenciar dhe Shërbimit Federal të Sigurisë.

Sipas OKB-së, dhuna është dokumentuar në territoret e Ukrainës të pushtuara nga Rusia dhe në Federatën Ruse. Viktimat kanë qenë kryesisht të burgosur ukrainas të luftës, personel mjekësor dhe civilë të ndaluar.

Abuzimet janë raportuar në faza të ndryshme të ndalimit. Ato kanë ndodhur pas kapjes, gjatë transferimit dhe marrjes në pyetje. Po ashtu, janë dokumentuar raste gjatë qëndrimit në qendra paraburgimi dhe para shkëmbimit ose lirimit.

Format e dokumentuara kanë qenë të ndryshme. Ato përfshijnë përdhunim, tentativë përdhunimi, përdhunim në grup, sulme seksuale dhe gjymtim të organeve gjenitale.

Në disa raste janë raportuar edhe goditje elektrike në organet gjenitale. Të mbijetuarit kanë përshkruar gjithashtu rrahje, zhveshje të detyruar, kërcënime për dhunë seksuale dhe trajtime poshtëruese me natyrë seksuale.

Raporti thekson se shumica e viktimave të intervistuara në qendrat e ndalimit ishin burra. Në të njëjtën kohë, janë dokumentuar edhe raste ndaj grave dhe fëmijëve, veçanërisht në territoret e pushtuara.

Jashtë qendrave të ndalimit, viktimat e dokumentuara ishin kryesisht gra dhe vajza. Në këto raste janë raportuar përdhunime, përfshirë përdhunime në grup, tentativa përdhunimi, sulme seksuale dhe kërcënime.

Rastet e dokumentuara në paraburgim

Një pjesë e rëndësishme e raportit lidhet me trajtimin e të burgosurve ukrainas të luftës.

OHCHR dokumentoi raste ku dhuna seksuale është përdorur gjatë marrjes në pyetje ose gjatë qëndrimit në qendrat e ndalimit. Në disa dëshmi përmenden edhe goditjet elektrike në organet gjenitale.

Raporti thotë se 155 persona, ose 27 për qind e të mbijetuarve të intervistuar në këtë kategori, raportuan se kishin përjetuar të paktën një herë goditje elektrike në organet gjenitale.

Një pjesë e rasteve lidhet me përdorimin e një telefoni ushtarak të epokës sovjetike, të njohur si “tapik”. Sipas raportit, ky mjet është përdorur për të shkaktuar goditje elektrike ndaj të burgosurve.

Në disa raste, dhuna seksuale është shoqëruar me forma të tjera torture dhe keqtrajtimi. Për këtë arsye, OKB-ja e analizon fenomenin jo vetëm si abuzim seksual, por edhe në kuadër të torturës, frikësimit dhe detyrimit.

Raporti dokumenton viktima të moshave të ndryshme. Rasti më i ri i përdhunimit i verifikuar nga OHCHR lidhet me një vajzë katërvjeçare. Viktima më e madhe e dokumentuar ishte një grua 82-vjeçare. Sipas raportit, të dyja rastet iu atribuuan autoriteteve ruse.

OKB-ja vëren mungesë bashkëpunimi nga Rusia

Një tjetër përfundim i raportit lidhet me aksesin dhe bashkëpunimin institucional.

OHCHR thotë se nuk ka pasur akses në territoret ukrainase të pushtuara nga Rusia. Gjithashtu, zyra e OKB-së nuk ka pasur akses në disa kategori të të burgosurve dhe personave të ndaluar.

Kjo situatë kufizon mundësinë për të verifikuar të gjitha rastet. Për këtë arsye, OKB-ja paralajmëron se përmasat reale të dhunës mund të jenë më të mëdha se ato që pasqyrohen në 1,004 rastet e dokumentuara.

Sipas vlerësimit të OHCHR-së, Rusia nuk ka ndërmarrë hapa të dallueshëm për të parandaluar, hetuar ose ndjekur penalisht dhunën seksuale të kryer nga personeli i saj.

Raporti përmend gjithashtu mungesën e bashkëpunimit të autoriteteve ruse me kërkesat e OHCHR-së për informacion mbi këto raste.

Këto janë konstatime të raportit të OKB-së. Ato nuk përbëjnë një përcaktim gjyqësor për përgjegjësinë penale të çdo individi të përmendur në rastet e dokumentuara.

Edhe autoritetet ukrainase përballen me akuza të dokumentuara

Raporti nuk kufizohet vetëm te rastet që i atribuohen autoriteteve ruse.

OHCHR dokumentoi gjithashtu 11 për qind të rasteve si të atribuuara autoriteteve ukrainase. Këto raste lidhen kryesisht me të burgosur rusë të luftës dhe shtetas të vendeve të treta të ndaluar në territorin e kontrolluar nga qeveria ukrainase.

Sipas raportit, pothuajse gjysma e shkeljeve të atribuuara autoriteteve ukrainase në këtë kategori përbëheshin vetëm nga kërcënime për dhunë seksuale.

Janë dokumentuar gjithashtu raste të tentativës për përdhunim dhe sulme seksuale. Në të dhënat e raportit përfshihen edhe goditje elektrike në organet gjenitale, rrahje, zhveshje të detyruar dhe trajtime poshtëruese me natyrë seksuale.

Ndryshe nga rastet e atribuuara autoriteteve ruse, OHCHR thotë se nuk ka dokumentuar përdhunime të të burgosurve rusë të luftës nga forcat ukrainase gjatë periudhës së shqyrtuar.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se raporti nuk ka gjetur shkelje të tjera. Dëshmitë e mbledhura nga OKB-ja përfshijnë kërcënime dhe forma të tjera të dhunës seksuale.

Ukraina ka ndërmarrë masa, por llogaridhënia mbetet e kufizuar

Raporti vëren dallime edhe në reagimin institucional.

Sipas OHCHR-së, autoritetet ukrainase kanë ndërmarrë masa për parandalimin dhe trajtimin e shkeljeve të kryera nga personeli i tyre. Këto masa përfshijnë ndryshime ligjore, udhëzime në nivel komandimi dhe bashkëpunim me mekanizmat ndërkombëtarë të monitorimit.

Megjithatë, OKB-ja vlerëson se përpjekjet për llogaridhënie mbeten të kufizuara.

OHCHR thotë se nuk ka dijeni për raste të dokumentuara në këtë kategori që të kenë kaluar përtej fazës së hetimit. Për këtë arsye, raporti kërkon që të dyja palët të hetojnë në mënyrë të shpejtë, të plotë dhe të paanshme pretendimet e besueshme për dhunë seksuale.

Në të njëjtën kohë, OKB-ja kërkon që personat përgjegjës të përballen me drejtësinë, pavarësisht pozitës apo përkatësisë së tyre.

Një fenomen që mbetet i nënraportuar

Një nga kufizimet kryesore të të dhënave është vështirësia për të dokumentuar të gjitha rastet.

Shumë viktima nuk raportojnë dhunën për shkak të frikës, traumës, stigmës ose mungesës së sigurisë. Për më tepër, qasja e kufizuar në territoret e pushtuara e vështirëson edhe më shumë punën e monitoruesve.

Për këtë arsye, shifra prej 1,004 rastesh duhet kuptuar si numër i rasteve të verifikuara nga OHCHR dhe jo si numër total i incidenteve.

Raporti sqaron gjithashtu se disa viktima kanë përjetuar episode të përsëritura. Prandaj, një rast nuk përfaqëson domosdoshmërisht vetëm një incident të dhunës seksuale.

Kjo metodë synon të shmangë mbivlerësimin e numrit të viktimave dhe njëkohësisht të pasqyrojë rastet që OKB-ja ka mundur të verifikojë.

OKB kërkon hetime dhe mbrojtje për viktimat

Publikimi i raportit e vendos dhunën seksuale në një kontekst më të gjerë të shkeljeve të lidhura me luftën në Ukrainë.

Sipas OHCHR-së, rastet e dokumentuara tregojnë se dhuna seksuale është shfaqur në situata të ndryshme. Ajo është raportuar në qendrat e ndalimit, gjatë transferimeve dhe në territoret e pushtuara.

Në këtë kuadër, OKB-ja kërkon masa më të forta për parandalimin e abuzimeve. Gjithashtu, kërkohet mbështetje për viktimat dhe të mbijetuarit, si dhe hetime të pavarura për pretendimet e besueshme.

Raporti nuk pretendon se 1,004 rastet përfaqësojnë të gjithë përmasën e fenomenit. Përkundrazi, ai thekson kufizimet e dokumentimit dhe nënraportimin e dhunës seksuale në konflikt.

Megjithatë, të dhënat e mbledhura deri më 31 korrik 2026 ofrojnë një pasqyrë të rasteve që OKB-ja ka mundur të verifikojë gjatë më shumë se katër viteve të luftës.

Në fund, raporti i OHCHR-së kërkon që përgjegjësit për shkeljet të hetohen dhe që viktimat të kenë qasje në drejtësi dhe mbështetje. Për OKB-në, parandalimi i përsëritjes së këtyre rasteve mbetet pjesë e rëndësishme e përgjigjes ndaj dhunës seksuale të lidhur me konfliktin.

Detaje

• Burimi: OHCHR, 18 shtator 2026,UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine, Raporti tematik mbi dhunën seksuale të lidhur me konfliktin
• Përpunoj: Diplomacia Sot