Vjeshta astronomike në vitin 2026 nis më 23 shtator, jo më 21. Arsyeja lidhet me momentin e saktë të ekuinoksit dhe me mënyrën se si kalendari përshtatet me lëvizjen e Tokës rreth Diellit.
Për shumë njerëz, 21 shtatori lidhet me fillimin e vjeshtës. Megjithatë, astronomia nuk përcakton stinët sipas një date fikse. Fillimi i vjeshtës astronomike lidhet me ekuinoksin e shtatorit.
Në vitin 2026, ekuinoksi ndodh më 23 shtator, në orën 00:05 UTC. Në Shqipëri, kjo përkon me orën 02:05 të mëngjesit.
Vjeshta astronomike përcaktohet nga ekuinoksi
Ekuinoksi i shtatorit është momenti kur Dielli kalon ekuatorin qiellor nga veriu drejt jugut. Ky moment shënon fillimin e vjeshtës astronomike në hemisferën veriore dhe të pranverës në hemisferën jugore.
Data nuk është e njëjtë çdo vit. Në shumicën e rasteve, ekuinoksi i shtatorit ndodh më 22 ose 23 shtator. Ora gjithashtu ndryshon nga një vit në tjetrin.
Kjo ndodh sepse cikli astronomik nuk përputhet në mënyrë perfekte me vitin kalendarik. Për këtë arsye, ekuinokset dhe solsticet mund të bien në data të ndryshme.
Pse ndryshon data nga një vit në tjetrin?
Viti që lidhet me ciklin e stinëve zgjat rreth 365,24 ditë. Ndërkohë, kalendari Gregorian ka vite me 365 ditë dhe vite të brishta me 366 ditë.
Vitet e brishta shërbejnë për të korrigjuar këtë diferencë. Megjithatë, ato nuk e bëjnë kalendarin plotësisht identik me ciklin astronomik.
Si rezultat, momenti i saktë i ekuinoksit lëviz pak në kalendar. Prandaj nuk ekziston një rregull astronomik që e detyron vjeshtën të nisë gjithmonë më 21 shtator.
Çfarë është ekuinoksi?
Ekuinoksi është një moment i përcaktuar nga pozicioni i Diellit në raport me ekuatorin qiellor.
Në këtë periudhë, të dyja hemisferat marrin ndriçim më të ngjashëm. Kjo lidhet edhe me idenë se dita dhe nata janë afërsisht të barabarta.
Megjithatë, nuk duhet kuptuar se në çdo vend të Tokës ka saktësisht 12 orë ditë dhe 12 orë natë. Atmosfera dhe mënyra se si përcaktohen lindja dhe perëndimi i Diellit ndikojnë në kohëzgjatjen e ditës së dukshme.
Pse kemi stinë?
Shkaku kryesor i stinëve është pjerrësia e boshtit të Tokës.
Boshti i planetit është i anuar rreth 23,4 gradë në raport me planin e orbitës së tij rreth Diellit. Ndërsa Toka lëviz gjatë vitit, kjo pjerrësi ndryshon mënyrën dhe këndin me të cilin rrezet e Diellit arrijnë në hemisferat.
Kur hemisfera veriore është e anuar drejt Diellit, ajo përjeton verën. Kur anohet larg tij, vjen dimri. Ekuinokset shënojnë momentet kalimtare mes këtyre periudhave.
Për këtë arsye, stinët nuk shkaktohen kryesisht nga largësia e Tokës nga Dielli.
Në fakt, Toka është më afër Diellit rreth fillimit të janarit, kur në hemisferën veriore është dimër. Ndërsa rreth fillimit të korrikut është më larg Diellit, kur në këtë hemisferë është verë.
Vjeshta meteorologjike fillon më 1 shtator
Ekziston edhe një mënyrë tjetër për të përcaktuar stinët.
Meteorologët e ndajnë vitin në katër stinë me nga tre muaj. Sipas këtij sistemi, vjeshta fillon më 1 shtator dhe përfundon më 30 nëntor.
Ky përkufizim përdoret për ta bërë më të lehtë krahasimin e temperaturave, reshjeve dhe të dhënave klimatike nga një vit në tjetrin.
Prandaj, në vitin 2026 mund të flasim për dy data të ndryshme të fillimit të vjeshtës.
Vjeshta meteorologjike ka nisur më 1 shtator.
Vjeshta astronomike nis më 23 shtator.
Të dyja datat janë të sakta, sepse bazohen në dy mënyra të ndryshme të përcaktimit të stinëve.
Çfarë ndodh pas ekuinoksit?
Pas ekuinoksit të shtatorit, në hemisferën veriore ditët fillojnë të shkurtohen gradualisht dhe netët të zgjaten.
Ky ndryshim nuk ndodh menjëherë. Kohëzgjatja e ditës ndryshon pak nga pak ndërsa Toka vazhdon lëvizjen e saj rreth Diellit.
Procesi vazhdon deri në solsticin e dimrit. Në vitin 2026, solstici i dimrit ndodh më 21 dhjetor.
Pas solsticit, ditët fillojnë gradualisht të zgjaten përsëri.
Pse 21 shtatori lidhet me vjeshtën?
Ideja se vjeshta nis më 21 shtator është një thjeshtim i përhapur. Në realitet, ekuinoksi i shtatorit nuk ka një datë fikse.
Kalendari është një mënyrë për të organizuar kohën, ndërsa ekuinokset dhe solsticet përcaktohen nga pozicioni i Tokës në orbitën e saj.
Për këtë arsye, data e fillimit të një stine mund të ndryshojë nga një vit në tjetrin.
Vjeshta e vitit 2026 nis më 23 shtator
Për vitin 2026, përgjigjja është e qartë. Vjeshta astronomike nis më 23 shtator, në orën 02:05 sipas kohës lokale në Shqipëri.
Nëse përdoret përkufizimi meteorologjik, vjeshta ka nisur më 1 shtator. Nëse përdoret përkufizimi astronomik, fillimi i saj lidhet me ekuinoksin e 23 shtatorit.
Pra, 23 shtatori nuk përfaqëson një ndryshim të ri në kalendar. Është thjesht data kur ndodh ekuinoksi i shtatorit në vitin 2026.
Stinët vazhdojnë të përcaktohen nga i njëjti mekanizëm astronomik. Pjerrësia e boshtit të Tokës dhe lëvizja e saj rreth Diellit përcaktojnë ciklin e ndriçimit dhe ndryshimin e stinëve gjatë gjithë vitit.
Detaje
- Burimi: U.S. Naval Observatory, NASA, Met Office
- Përpunoj: DiplomaciaSot