Në perëndim të ishullit grek të Lesvosit, një peizazh shkëmbor fsheh gjurmët e një pylli që ekzistonte miliona vjet më parë. Trungje të stërmëdha, rrënjë të ekspozuara dhe mbetje pemësh të shndërruara në gurë krijojnë një pamje të pazakontë, që të kujton sipërfaqen e Hënës.
Në ditët e nxehta të verës, rrugët që të çojnë drejt Pyllit të Fosilizuar të Lesvosit kalojnë mes kodrave të thata dhe kullotave të rralla. Delet kullosin mes shkurreve, ndërsa shkëmbinjtë vullkanikë dominojnë horizontin. Më pas, mes gurëve shfaqen trungjet e lashta, disa prej të cilave qëndrojnë ende në këmbë.
Disa trungje arrijnë më shumë se shtatë metra lartësi. Të tjerë shtrihen në tokë, aty ku kanë rënë miliona vjet më parë. Sipërfaqet e tyre kanë marrë ngjyra të ndryshme minerale, nga e kuqja e errët deri te e verdha dhe kafja. Megjithatë, forma e lëvores dhe gjurmët e strukturës së drurit mbeten të dallueshme.
Ky vend nuk ruan gjurmë të qytetërimeve njerëzore. Ai tregon historinë e një ekosistemi të lashtë, që lulëzonte në një klimë të ngrohtë dhe të lagësht, shumë përpara shfaqjes së njeriut.
Si u formua Pylli i Fosilizuar i Lesvosit
Rreth 18 milionë vjet më parë, perëndimi i Lesvosit ishte i mbuluar nga një pyll i pasur me halorë dhe pemë gjethegjerë. Klima subtropikale krijonte kushte të përshtatshme për një shumëllojshmëri bimësh, përfshirë paraardhës të lashtë të drurëve të ngjashëm me sekuiat e sotme.
Më pas, aktiviteti i fuqishëm vullkanik ndryshoi peizazhin. Hiri dhe materialet e tjera vullkanike mbuluan pjesë të pyllit. Me kalimin e kohës, mbetjet e pemëve u mbrojtën nga kalbëzimi dhe u përshkuan nga lëngje të pasura me silicë.
Mineralet zëvendësuan gradualisht materialin organik të drurit. Kështu u ruajtën jo vetëm format e trungjeve, por edhe hollësi të strukturës së tyre, si unazat e rritjes dhe pjesë të rrënjëve.
Miliona vjet më vonë, erozioni nxori në sipërfaqe këto mbetje. Gërmimet shkencore zbuluan gjithashtu trungje, degë, gjethe, fruta dhe fosile kafshësh.
Sot, zonat me fosile shtrihen në rreth 150 kilometra katrorë në perëndim të ishullit. Studiuesit kanë identifikuar më shumë se 46 lloje bimësh. Kjo pasuri e bën vendin një dëshmi të rëndësishme të historisë së klimës dhe të jetës në rajonin e Egjeut.
Pylli u shpall Monument i Mbrojtur Natyror në vitin 1985. Në vitin 2000, zona u bë pjesë themeluese e Rrjetit Europian të Gjeoparqeve. Katër vjet më vonë, ajo iu bashkua Rrjetit Global të Gjeoparqeve të UNESCO-s.
Çfarë mund të vizitoni në park
Për ta kuptuar më mirë këtë trashëgimi natyrore, vizitorët mund të eksplorojnë parqet e fosileve dhe më pas të ndalen në Muzeun e Historisë Natyrore në Sigri.
Parku i Bali Alonias është një nga pikat kryesore të vizitës. Aty mund të shihen trungje të fosilizuara që qëndrojnë në këmbë, si dhe rrënjë të ruajtura në gjendje mbresëlënëse. Një prej trungjeve të zbuluara në këtë zonë arrin rreth 7 metra lartësi.
Në parkun e Plakës, pranë bregdetit, gjenden gjithashtu ekzemplarë të jashtëzakonshëm. Një trung i fosilizuar ka perimetër rreth 13.7 metra, duke e bërë atë një nga gjetjet më mbresëlënëse të zonës.
Një tjetër mundësi është parku i Nisiopit. Ai përfshin fosile në bregdet dhe në mjedisin detar pranë ishullit të vogël. Në varësi të sezonit dhe kushteve, zona mund të eksplorohet edhe me ekskursione me varkë.
Përpara vizitës, këshillohet të kontrolloni oraret dhe kushtet e hyrjes në faqen zyrtare të Muzeut të Pyllit të Fosilizuar të Lesvosit.
Muzeu që sjell në jetë botën e lashtë
I themeluar në vitin 1994, Muzeu i Historisë Natyrore të Pyllit të Fosilizuar ndodhet në fshatin Sigri. Ai shpjegon formimin e pyllit dhe ndryshimet që kanë ndodhur në mjedisin e Egjeut gjatë miliona viteve.
Ekspozitat përfshijnë fosile bimore dhe shtazore, modele dhe materiale që tregojnë si ka evoluar jeta në Tokë. Përmes tyre, vizitorët mund të kuptojnë më lehtë proceset që shndërruan një pyll të gjallë në një monument natyror prej guri.
Një prej gjetjeve të rëndësishme është nofulla e fosilizuar e Prodeinotherium bavaricum, një gjitar i lashtë i afërt me grupin e elefantëve. Fosili u zbulua pranë Gavathasit dhe daton rreth 19 milionë vjet më parë.
Deinoterët dalloheshin nga elefantët e sotëm për dhëmbët e tyre, të cilët përkuleshin poshtë nga nofulla e poshtme. Zbulimi në Lesvos ofron të dhëna të rëndësishme për përhapjen e hershme të këtyre gjitarëve nga Afrika drejt Euroazisë.
Muzeu i kushton vëmendje edhe Teofrastit, filozofit dhe studiuesit të natyrës, i cili lindi në Eresos, në të njëjtin ishull. Ai konsiderohet një nga figurat themeluese të botanikës dhe dha kontribut në studimin e bimëve dhe mineraleve.
Kjo lidhje mes shkencës së lashtë dhe kërkimit modern e bën vizitën më të plotë. Për më tepër, muzeu ofron një mënyrë të kuptueshme për të mësuar rreth fosileve, evolucionit dhe ndryshimeve klimatike.
Lesvosi perëndimor, përtej fosileve
Pasi të eksploroni Pyllin e Fosilizuar të Lesvosit, ia vlen të kaloni më shumë kohë në fshatrat përreth. Secili ofron një pamje të ndryshme të jetës në këtë pjesë të qetë të ishullit.
Sigri është një fshat i vogël peshkimi, ku porti dhe kështjella e periudhës osmane krijojnë një atmosferë të veçantë. Pas vizitës në muze, mund të ndaleni në një tavernë pranë detit dhe të shijoni kuzhinën vendase.
Eresosi lidhet me emrin e poetes së lashtë Safo. Pranë tij ndodhet Skala Eressos, e njohur për plazhin e gjatë me rërë dhe tavernat buzë ujit.
Antissa ruan ritmin e jetës tradicionale të fshatit. Ndërsa Gavathasi ofron një tjetër mundësi për të eksploruar vijën bregdetare dhe peizazhin përreth.
Ushqimi është një tjetër arsye për të qëndruar. Peshku dhe prodhimet e freskëta të detit zënë vend të rëndësishëm në kuzhinën vendase. Veçanërisht të njohura janë sardelet e Gjirit të Kallonit, të cilat shërbehen shpesh me meze dhe uzo.
Vlen të provohet edhe ladotyri, djathi tradicional i Lesvosit që ruhet në vaj ulliri dhe ka shije të theksuar.
Pas një dite mes gjurmëve të një bote miliona vjeçare, një darkë pranë Egjeut ofron një kontrast të këndshëm. Këtu, historia gjeologjike bashkohet me traditat, ushqimin dhe jetën e qetë bregdetare.
Lesvosi perëndimor mund të jetë larg zonave më të frekuentuara turistike të ishullit, por pikërisht kjo e bën të veçantë. Pylli i Fosilizuar, fshatrat tradicionale dhe plazhet e qeta krijojnë një udhëtim që ndërthur natyrën, shkencën dhe kulturën.
Detaje
- Burimi: UNESCO, Muzeu i Historisë Natyrore të Lesvosit, Gjeoparku i Lesvosit,ekathimerini
- Përpunoj: Diplomacia Sot