Arritja e emetimeve globale neto-zero nuk do të sjellë menjëherë të njëjtat përfitime klimatike në çdo pjesë të botës. Një studim i ri tregon se rajonet tropikale dhe vendet më të varfra mund të jenë ndër të fundit që do të përfitojnë nga ngadalësimi i ngrohjes globale.
Kjo pabarazi ka një paradoks të rëndësishëm. Shumë prej vendeve që përballen me pasojat më të forta të ndryshimeve klimatike kanë kontribuar shumë më pak në emetimet historike. Për më tepër, ato shpesh kanë më pak burime për t’u përshtatur me një klimë në ndryshim.
Studimi i ri, i udhëhequr nga shkencëtarë të Universitetit të Melburnit dhe i publikuar në revistën Environmental Research Letters, analizon se si ndryshimet klimatike mund të vazhdojnë të shfaqen në mënyrë të pabarabartë edhe pasi emetimet globale të arrijnë nivelin neto-zero.
Gjetjet tregojnë se tropikët dhe rajonet më të varfra mund të presin më gjatë përpara se të shfaqen përmirësime të dukshme në kushtet klimatike.
Neto-zero nuk do të thotë rikthim i menjëhershëm i klimës
Termi neto-zero shpesh krijon përshtypjen se, sapo emetimet të balancohen, klima do të nisë të kthehet shpejt në gjendjen e mëparshme. Në realitet, procesi është shumë më i ngadaltë.
Neto-zero nënkupton një ekuilibër mes gazeve serrë që çlirohen në atmosferë dhe atyre që largohen prej saj. Megjithatë, dioksidi i karbonit i akumuluar gjatë dekadave nuk zhduket sapo emetimet e reja të bien në zero neto.
Për këtë arsye, stabilizimi i temperaturës nuk është i njëjtë me rikthimin e menjëhershëm të klimës së kaluar.
Marrëveshja e Parisit synon që rritja e temperaturës mesatare globale të mbahet shumë poshtë 2°C mbi nivelet paraindustriale. Njëkohësisht, vendet kanë rënë dakord të ndjekin përpjekjet për ta kufizuar rritjen në 1.5°C.
Këto objektiva synojnë të kufizojnë rreziqet dhe dëmet e ndryshimeve klimatike. Megjithatë, edhe në një skenar ku ato arrihen, pasojat e ngrohjes së kaluar nuk zhduken menjëherë.
Pikërisht këtu qëndron një nga përfundimet kryesore të studimit të ri.
Tropikët mund të përballen më gjatë me pasojat
Rajonet tropikale kanë një veçori të rëndësishme. Ato janë ngrohur ndjeshëm në raport me kushtet klimatike me të cilat popullsitë dhe ekonomitë e tyre janë përshtatur historikisht.
Prandaj, edhe nëse ngrohja globale stabilizohet, diferenca mes klimës së sotme dhe asaj me të cilën këto shoqëri janë mësuar mund të mbetet e madhe për një kohë të gjatë.
Kjo ka pasoja praktike.
Në shumë vende tropikale, bujqësia varet drejtpërdrejt nga temperaturat dhe reshjet. Po kështu, burimet ujore, peshkimi dhe shëndeti publik janë të ndjeshme ndaj ndryshimeve klimatike.
Temperaturat më të larta mund të ndikojnë në rendimentet bujqësore. Ndryshimet në reshje mund të shtojnë presionin mbi furnizimin me ujë. Ndërkohë, valët e të nxehtit dhe fenomenet ekstreme mund të rrisin rreziqet për shëndetin.
Megjithatë, ndikimi nuk përcaktohet vetëm nga klima.
Kapaciteti i një vendi për t’u përshtatur ka po aq rëndësi.
Vendet më të varfra kanë më pak hapësirë për përshtatje
Ndërtimi i sistemeve të ujit, rrjeteve të energjisë dhe infrastrukturës rezistente ndaj përmbytjeve kërkon investime të mëdha. E njëjta gjë vlen për sistemet e paralajmërimit të hershëm dhe shërbimet shëndetësore.
Ekonomitë me të ardhura të ulëta shpesh nuk kanë të njëjtat burime financiare dhe institucionale si vendet e pasura.
Si rezultat, një ndryshim klimatik me të njëjtën madhësi mund të ketë pasoja shumë të ndryshme në dy vende.
Një ekonomi më e pasur mund të investojë në sisteme ftohjeje, mbrojtje nga përmbytjet, ujitje dhe infrastruktura të reja. Ndërsa një vend me më pak burime mund të ketë vështirësi edhe për mirëmbajtjen e infrastrukturës ekzistuese.
Kjo krijon një hendek të dyfishtë. Vendet më të ekspozuara mund të presin më gjatë për përmirësimet klimatike. Në të njëjtën kohë, ato kanë më pak mundësi për të përballuar periudhën e pritjes.
Përfitimet e neto-zero mbeten të rëndësishme
Gjetjet e studimit nuk nënkuptojnë se neto-zero nuk sjell përfitime për vendet më të varfra. Përkundrazi, ulja e emetimeve mbetet mënyra kryesore për të kufizuar ngrohjen afatgjatë.
Sa më shpejt të ulen emetimet globale, aq më i vogël është ngrohja që duhet të përballojnë brezat e ardhshëm.
Megjithatë, përfitimet nuk shfaqen në të njëjtën mënyrë kudo. Disa rajone mund të përjetojnë stabilizim më herët. Të tjera mund të vazhdojnë të përballen me kushte shumë më të vështira.
Kjo e bën të rëndësishme dallimin mes dy proceseve. Njëra është ngadalësimi i ngrohjes globale. Tjetra është rikthimi i kushteve klimatike drejt niveleve të mëparshme.
Neto-zero ndihmon në ndalimin e rritjes së mëtejshme të temperaturës. Ajo nuk e fshin menjëherë ngrohjen që tashmë ka ndodhur.
Pabarazia klimatike mund të vazhdojë edhe pas stabilizimit
Kërkime të tjera kanë treguar se ndryshimet klimatike mund të rrisin pabarazinë ekonomike. Një studim i publikuar në Nature Climate Change në vitin 2024 përdori tetë modele të ndryshme për të analizuar lidhjen mes klimës dhe pabarazisë.
Sipas këtij studimi, në një skenar pa politika të mjaftueshme klimatike, ndikimet e ndryshimeve klimatike mund të rrisin ndjeshëm pabarazinë globale deri në fund të shekullit.
Në të kundërt, kufizimi i ngrohjes në nivele më të ulëta mund të zvogëlojë një pjesë të kësaj rritjeje afatgjatë të pabarazisë.
Megjithatë, tranzicioni drejt një ekonomie me emetime të ulëta mund të krijojë edhe kosto afatshkurtra. Çmimet e karbonit, ndryshimet në tregun e energjisë dhe transformimi i sektorëve ekonomikë mund të prekin më shumë familjet me të ardhura të ulëta nëse nuk shoqërohen me masa mbështetëse.
Për këtë arsye, politikat klimatike nuk mund të maten vetëm me sasinë e emetimeve që shmangen. Duhet të merret parasysh edhe mënyra se si shpërndahen kostot dhe përfitimet.
Neto-zero nuk është fundi i politikës klimatike
Stabilizimi i temperaturës është një objektiv i rëndësishëm, por nuk i jep fund nevojës për veprim klimatik.
Edhe pas arritjes së neto-zero, vendet do të duhet të përshtaten me kushtet e krijuara gjatë periudhës së ngrohjes. Kjo mund të nënkuptojë investime të vazhdueshme në ujë, bujqësi, shëndetësi, infrastrukturë dhe mbrojtje nga fatkeqësitë natyrore.
Në disa skenarë, ulja e mëtejshme e temperaturave do të kërkonte emetime neto-negative. Kjo do të nënkuptonte largimin nga atmosfera të më shumë dioksidit të karbonit sesa çlirohet.
Megjithatë, teknologjitë e largimit të karbonit kanë kosto dhe kufizime. Ato gjithashtu mbeten objekt i pasigurive teknike dhe ekonomike.
Prandaj, largimi i karbonit nuk mund të shihet si zëvendësim për uljen e emetimeve. Në vend të kësaj, ai mund të jetë pjesë e një strategjie më të gjerë klimatike.
Përshtatja bëhet po aq e rëndësishme sa reduktimi i emetimeve
Për vendet më të ekspozuara, pyetja nuk është vetëm se sa shpejt bota do të arrijë neto-zero. Një tjetër pyetje është se çfarë do të ndodhë gjatë periudhës deri në atë pikë.
Kjo e vendos përshtatjen klimatike në qendër të politikave.
Vendet në zhvillim kanë nevojë për investime në sisteme ujore, bujqësi rezistente, energji të qëndrueshme dhe infrastrukturë që mund të përballojë temperaturat e larta dhe ngjarjet ekstreme.
Financimi ndërkombëtar mund të luajë rol të rëndësishëm në këtë proces. Për ekonomitë me burime të kufizuara, financimi dhe transferimi i teknologjisë mund të përcaktojnë se sa shpejt mund të ndërtohen këto kapacitete.
Në këtë kuptim, objektivi i neto-zero duhet të shoqërohet me politika që ndihmojnë vendet më të ekspozuara të përballojnë pasojat që tashmë janë krijuar.
Një sfidë që vazhdon përtej neto-zero
Studimi i ri sjell një element të rëndësishëm në debatin për klimën. Arritja e neto-zero do të ishte një hap vendimtar për kufizimin e ngrohjes globale, por ajo nuk do të zhdukte menjëherë pabarazitë klimatike.
Rajonet tropikale dhe vendet më të varfra mund të përballen me një periudhë më të gjatë përpara se të shohin përfitime të dukshme nga stabilizimi i klimës.
Në të njëjtën kohë, ato janë shpesh ndër vendet me më pak burime për t’u përshtatur.
Prandaj, politika klimatike ka dy detyra që duhet të ecin paralelisht. E para është ulja sa më e shpejtë e emetimeve. E dyta është mbështetja e vendeve dhe komuniteteve që tashmë po përballen me pasojat e ngrohjes.
Kjo qasje e lidh neto-zero me përshtatjen, financimin dhe drejtësinë klimatike. Për vendet më të varfra, rruga drejt një klime më të qëndrueshme nuk përcaktohet vetëm nga momenti kur emetimet globale arrijnë zero neto. Ajo varet edhe nga aftësia për të përballuar dekadat e ndikimeve që tashmë janë krijuar.
Në fund, arritja e neto-zero nuk do të thotë se të gjitha vendet do të kthehen në të njëjtën kohë në kushtet klimatike të së kaluarës. Përkundrazi, studimi tregon se trashëgimia e ngrohjes globale mund të vazhdojë të shpërndahet në mënyrë të pabarabartë.
Për këtë arsye, kufizimi i emetimeve dhe ndihma për përshtatje duhet të shihen si pjesë të së njëjtës përpjekje globale.
Detaje
- Burimi: Environmental Research Letters, University of Melbourne, Nature Climate Change, UNFCCC, IPCC
- Përpunoj: Diplomacia Sot