Çmimet e naftës ranë nën 100 dollarë për fuçi të martën, 22 shtator, pasi tregjet reaguan ndaj raportimeve se Irani mund të jetë i gatshëm të rihapë Ngushticën e Hormuzit brenda pak ditësh, nëse Shtetet e Bashkuara ndërmarrin hapa për të lehtësuar presionin ushtarak ndaj Teheranit.
Në të njëjtën ditë, të dhënat zyrtare britanike treguan se qeveria e Mbretërisë së Bashkuar mori më shumë borxh nga sa pritej në gusht. Kjo e komplikon më tej situatën fiskale përpara buxhetit të ardhshëm.
Lëvizjet në tregun energjetik dhe shifrat e financave publike britanike janë dy zhvillime të veçanta. Megjithatë, ato po ndodhin në një moment kur tensionet gjeopolitike, inflacioni dhe kostot e financimit po ndikojnë njëkohësisht te ekonomitë perëndimore.
Nafta bie nën 100 dollarë
Brent-i për kontratat e nëntorit ra në 99.45 dollarë për fuçi. Ndërkohë, kontratat e WTI-së për tetorin dhe nëntorin u tregtuan përkatësisht rreth 94.69 dhe 91.06 dollarë.
Rënia erdhi pas lajmeve se Irani mund të rihapë Ngushticën e Hormuzit brenda shtatë ditësh, nëse SHBA-ja heq ose lehtëson bllokadën ndaj porteve iraniane.
Megjithatë, ky zhvillim nuk përbën një marrëveshje të konfirmuar mes Teheranit dhe Uashingtonit. Bëhet fjalë për një kusht të raportuar nga burime të përfshira në përpjekjet diplomatike, ndërsa negociatat dhe tensionet ushtarake vazhdojnë.
Ngushtica e Hormuzit është një nga nyjet më të rëndësishme të tregtisë globale të energjisë. Përmes saj kalon rreth një e pesta e tregtisë botërore të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm. Për këtë arsye, çdo sinjal se trafiku detar mund të rikthehet në nivele më normale ndikon drejtpërdrejt në pritjet e tregtarëve për furnizimin global.
Tregu kishte reaguar në drejtim të kundërt në fillim të shtatorit. Atëherë, përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme e çoi Brent-in mbi 100 dollarë për fuçi.
Më 9 shtator, Brent-i u mbyll mbi këtë nivel, pas sulmeve ndaj anijeve dhe shqetësimeve për furnizimet energjetike. Tashmë, perspektiva e një zbutjeje të tensioneve po ushtron presion në kahun e kundërt.
Faktorët e tjerë që ndikojnë në treg
Sinjalet për Hormuzin nuk janë faktori i vetëm pas lëvizjes së çmimeve. Tregjet po ndjekin gjithashtu rikthimin gradual të disa eksporteve saudite dhe zhvillimet në rrugët alternative të furnizimit.
Sulmet ndaj infrastrukturës energjetike saudite kishin ndërprerë një pjesë të eksporteve përmes rrugës East-West Pipeline dhe portit Yanbu. Në këto kushte, Saudi Aramco ka rritur eksportet përmes Gjirit dhe Ngushticës së Hormuzit.
Ndërkohë, Arabia Saudite po përpiqet të rikthejë një pjesë të kapaciteteve të eksportit nëpërmjet rrugëve alternative.
Në tregjet e naftës, këto zhvillime kanë rëndësi sepse ndikojnë në vlerësimin e sasisë së naftës që mund të arrijë te konsumatorët ndërkombëtarë.
Një përmirësim i qarkullimit detar ose rikthimi i kapaciteteve të eksportit mund të zbusë shqetësimet për mungesë furnizimi. Përkundrazi, një përshkallëzim i ri ushtarak do të mund të sillte përsëri presion për rritje të çmimeve.
Për momentin, tregjet po reagojnë ndaj pritshmërive për zhvillime diplomatike. Megjithatë, rreziku i ndërprerjeve të furnizimit mbetet pjesë e llogaritjeve të investitorëve.
SHBA-ja dhe Irani kërkojnë hapësirë për diplomaci
Zhvillimet në tregun e naftës lidhen ngushtë me përpjekjet diplomatike që po zhvillohen në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork.
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se është i hapur për një takim me presidentin iranian Masoud Pezeshkian, i cili pritet të jetë në Nju Jork gjatë kësaj jave.
Në të njëjtën kohë, Teherani dhe Uashingtoni kanë shkëmbyer kërcënime. Qëndrimet e tyre për çështjet e konfliktit dhe sigurisë mbeten larg një marrëveshjeje të konfirmuar.
Pikërisht kjo pasiguri shpjegon edhe luhatjet e shpejta të naftës. Tregu po përpiqet të vlerësojë jo vetëm situatën aktuale të furnizimit, por edhe atë që mund të ndodhë në ditët në vijim.
Huamarrja britanike del mbi parashikimet
Në Mbretërinë e Bashkuar, tabloja ekonomike u rëndua nga të dhënat e reja për financat publike.
Sipas të dhënave zyrtare, qeveria britanike mori hua 18.3 miliardë paund në gusht 2026. Shifra ishte 2.9 miliardë paund, ose 19%, më e lartë se në gushtin e vitit të kaluar. Ajo ishte gjithashtu 3.5 miliardë paund mbi parashikimin e Zyrës për Përgjegjësinë Buxhetore.
Për pesë muajt e parë të vitit financiar, nga prilli deri në gusht, huamarrja arriti në 77.3 miliardë paund.
Kjo ishte 2.2 miliardë paund më pak se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Megjithatë, ishte 8.1 miliardë paund mbi parashikimin e Zyrës për Përgjegjësinë Buxhetore.
Këto shifra janë të rëndësishme përpara buxhetit të ardhshëm. Ato tregojnë se hapësira fiskale e qeverisë mbetet e kufizuar.
Diferenca mes huamarrjes faktike dhe parashikimeve zyrtare mund të ndikojë në mënyrën se si qeveria vlerëson nevojën për masa të mëtejshme për të përmbushur objektivat e saj fiskale.
Borxhi mbetet pranë 3 trilionë paundëve
Të dhënat zyrtare tregojnë se borxhi neto i sektorit publik britanik ishte rreth 2.986 trilionë paund në fund të gushtit, ose 93.8% e Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Në terma nominalë, borxhi ishte 78.5 miliardë paund më i lartë se një vit më parë. Ndërkohë, raporti ndaj PBB-së ishte 1.3 pikë përqindjeje më i ulët.
Një tjetër tregues i rëndësishëm është kostoja e shërbimit të borxhit. Inflacioni dhe normat relativisht të larta të interesit ndikojnë në shumën që qeveria duhet të paguajë për financimin e detyrimeve të saj.
Tregjet e obligacioneve britanike kanë qenë nën presion gjatë muajve të fundit.
Më 8 shtator, Britania shiti obligacione 30-vjeçare me një yield prej 5.8168%. Ky ishte niveli më i lartë i regjistruar në një ankand ose emetim të tillë që nga krijimi i Zyrës së Menaxhimit të Borxhit në vitin 1998.
Megjithatë, Banka e Anglisë ka marrë masa për të reduktuar presionin mbi tregun e bonove. Ajo njoftoi një ngadalësim të shitjeve aktive të obligacioneve.
Lëvizja ndihmoi në përmirësimin e tregut të titujve britanikë në mesin e shtatorit.
Një sfond më i vështirë për buxhetin
Ministri britanik i Financave, John Healey, përballet me një mjedis fiskal më të komplikuar përpara buxhetit të ardhshëm.
Të dhënat e gushtit nuk tregojnë se financat publike janë jashtë kontrollit. Megjithatë, ato tregojnë një diferencë të konsiderueshme mes huamarrjes së realizuar dhe parashikimeve zyrtare.
Sipas të dhënave zyrtare, deficiti i buxhetit aktual arriti në 12.4 miliardë paund në gusht. Për periudhën prill-gusht, ai ishte 51.9 miliardë paund, ose 4.8 miliardë paund mbi parashikimin.
Në të njëjtën kohë, të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat përmes deklarimeve të vetëvlerësimit në korrik dhe gusht arritën në 18.6 miliardë paund. Kjo ishte 1.9 miliardë paund më shumë se një vit më parë.
Kjo tregon se problemi nuk lidhet vetëm me të ardhurat tatimore. Edhe niveli dhe përbërja e shpenzimeve publike luajnë një rol të rëndësishëm.
Dy tregje, një sfond i pasigurt
Rënia e naftës nën 100 dollarë dhe shifrat e larta të huamarrjes britanike janë zhvillime të ndryshme. Megjithatë, të dyja pasqyrojnë pasigurinë që po përshkon ekonominë globale.
Në tregun energjetik, çmimet po reagojnë ndaj lajmeve diplomatike dhe mundësisë së rikthimit të qarkullimit në një nga rrugët kryesore të furnizimit me energji.
Në Britani, qeveria po përballet me presionin e borxhit të lartë, kostove të financimit dhe nevojës për të ruajtur objektivat fiskale.
Për momentin, as rihapja e Hormuzit dhe as një zgjidhje e konfliktit SHBA-Iran nuk janë të konfirmuara.
Po kështu, shifrat e huamarrjes së gushtit janë të dhëna fillestare dhe mund të rishikohen, siç ndodh zakonisht me statistikat e financave publike.
Ajo që është e dokumentuar është se tregjet e energjisë po reagojnë ndaj shpresave për ulje të tensioneve në Lindjen e Mesme. Ndërkohë, financat publike britanike kanë hyrë në periudhën e buxhetit me huamarrje më të lartë se parashikimi.
Në të dyja rastet, zhvillimet e ardhshme diplomatike dhe ekonomike do të përcaktojnë nëse presioni aktual do të zbutet apo do të rikthehet.
Detaje
- Burimi: Reuters, ONS, OBR, Banka e Anglisë, BBC, Financial Times
- Përpunoj: Diplomacia Sot