A mund të jetë Kina ndërmjetëse mes Iranit dhe SHBA-së?

Kina ndërmjetëse mes Iranit dhe SHBA-së është një mundësi që po merr vëmendje, ndërsa tensionet mes Teheranit dhe Uashingtonit vazhdojnë. Vizita e ministrit të Jashtëm iranian në Pekin zhvillohet në një moment të ndjeshëm diplomatik.

Abbas Araghchi pritet të udhëtojë përsëri në Pekin të mërkurën. Vizita vjen në një periudhë të tensionuar për Iranin, SHBA-në dhe Izraelin.

Araghchi ishte në Kinë për herë të fundit në maj. Udhëtimi i tij i radhës do të jetë vizita e dytë në Pekin që nga nisja e konfliktit SHBA-Izrael kundër Iranit në fund të shkurtit.

Në të njëjtën kohë, vizita zhvillohet para një takimi të planifikuar mes Presidentit amerikan Donald Trump dhe presidentit kinez Xi Jinping. Takimi pritet të zhvillohet në Uashington gjatë shtatorit.

Për këtë arsye, vëmendja është rikthyer te roli i Pekinit. Pyetja kryesore është nëse Kina mund të kalojë nga thirrjet për dialog në një rol më aktiv diplomatik.

Kina ndërmjetëse mes Iranit dhe SHBA-së: çfarë sinjalizon Pekini?

Kina ka bërë vazhdimisht thirrje për uljen e tensioneve në Lindjen e Mesme. Pekini gjithashtu ka kërkuar rikthimin e palëve te diplomacia.

Gjatë samitit të BRICS në Nju Delhi, Xi Jinping u bëri thirrje vendeve të Jugut Global që të kontribuojnë në përpjekjet për paqe.

Presidenti kinez tha se Pekini është i gatshëm të bashkëpunojë me këto vende. Synimi është të ndihmohet në uljen e tensioneve në rajon.

Megjithatë, Xi nuk shpalli një nismë konkrete për ndërmjetësim mes Iranit dhe SHBA-së. Në vend të kësaj, ai përsëriti një plan me katër pika për stabilizimin e Lindjes së Mesme.

Plani përfshin respektimin e sovranitetit të shteteve. Gjithashtu, ai kërkon zbatimin e së drejtës ndërkombëtare dhe bashkëjetesën paqësore.

Një tjetër pikë lidhet me krijimin e një ekuilibri mes sigurisë dhe zhvillimit.

Kështu, deri tani, Kina nuk ka paraqitur një plan të drejtpërdrejtë për ndërmjetësim. Megjithatë, deklaratat e saj tregojnë se Pekini dëshiron të ruajë një rol diplomatik në krizë.

Interesat e Kinës në konfliktin me Iranin

Kina ka interesa të rëndësishme ekonomike në rajon. Për këtë arsye, përshkallëzimi i konfliktit mund të ndikojë edhe te Pekini.

Lufta ka krijuar pasiguri në tregjet globale të energjisë. Ajo ka ndikuar gjithashtu në tregjet financiare dhe në transportin ndërkombëtar.

Pekini ka qenë tradicionalisht i kujdesshëm ndaj përfshirjes së drejtpërdrejtë në konfliktet ndërkombëtare. Një rol i tillë mund të sjellë përfitime diplomatike, por edhe rreziqe politike.

Në Iran, deklaratat e Xi Jinping janë interpretuar në mënyra të ndryshme.

Ish-ministri i Jashtëm iranian Mohammad Javad Zarif i konsideroi propozimet e Xi-t një mundësi për uljen e tensioneve. Sipas tij, diplomacia shumëpalëshe mund të ndihmojë në krijimin e një zgjidhjeje më të qëndrueshme.

Nga ana tjetër, Hamed Vafaei, profesor në Universitetin e Teheranit dhe studiues i marrëdhënieve me Kinën, shprehu një qëndrim më të kujdesshëm.

Sipas tij, deklaratat e Xi-t nuk duhet të interpretohen automatikisht si ofertë për ndërmjetësim. Ai vlerësoi se një përfundim i tillë do të ishte më shumë një interpretim sesa një qëndrim zyrtar i Pekinit.

Programi bërthamor i Iranit mbetet në qendër të krizës

Një nga temat kryesore të bisedimeve të Araghchi-t në Pekin pritet të jetë programi bërthamor iranian.

Vizita zhvillohet ndërsa SHBA-ja dhe aleatët e saj evropianë po shtojnë presionin ndaj Teheranit.

Javën e kaluar, SHBA-ja, Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar mbështetën referimin e çështjes iraniane në Këshillin e Sigurimit të OKB-së nga Bordi i Guvernatorëve të IAEA-së.

Ky ishte një hap i rëndësishëm. Një veprim i tillë nuk ishte ndërmarrë prej rreth dy dekadash.

Referimi i mëparshëm u pasua nga gjashtë rezoluta të Këshillit të Sigurimit kundër Iranit. Po ashtu, ndaj Teheranit u vendosën sanksione të gjera ekonomike.

Megjithatë, situata aktuale mund të zhvillohet ndryshe. Kina dhe Rusia e kanë kundërshtuar këtë masë.

Për më tepër, të dyja vendet kanë të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit. Kjo mund ta vështirësojë miratimin e masave të reja ndëshkuese ndaj Iranit.

Presioni perëndimor nuk është kufizuar vetëm te programi bërthamor.

Mohammad Eslami, drejtuesi i programit bërthamor iranian, nuk u lejua të merrte pjesë në Konferencën e Përgjithshme të IAEA-së në Vjenë.

Ndërkohë, SHBA-ja ka vazhduar zgjerimin e sanksioneve ekonomike ndaj Iranit. Uashingtoni po përpiqet të kufizojë lidhjet e Teheranit me sistemin financiar ndërkombëtar.

Në të njëjtën kohë, SHBA-ja po ushtron presion edhe përmes masave detare ndaj porteve në jug të Iranit.

Kina vazhdon të blejë naftën iraniane

Marrëdhëniet ekonomike janë një tjetër faktor që mund të ndikojë në rolin e Kinës.

Kompani dhe rrjete financiare të lidhura me Kinën janë përfshirë në sanksione amerikane për shkak të ndihmës së dyshuar ndaj Iranit.

Megjithatë, bankat kryesore kineze nuk janë përfshirë deri tani në këto masa.

Departamenti amerikan i Thesarit vendosi gjithashtu sanksione ndaj bankës ruse VTB në kuadër të masave kundër Iranit.

Kina nuk u përmend drejtpërdrejt në njoftim. Megjithatë, VTB ka një degë të licencuar në Kinë dhe ka qasje në sistemin kinez të pagesave.

Pavarësisht presionit amerikan, Kina mbetet blerësja kryesore e naftës së papërpunuar iraniane.

Pekini ka deklaruar se do të mbrojë interesat e veta. Ndërkohë, furnizimet me naftë iraniane kanë vazhduar.

Kjo marrëdhënie i jep Kinës një interes të drejtpërdrejtë për stabilitetin e tregjeve të energjisë.

Dyshimet për bashkëpunim ushtarak mes Kinës dhe Iranit

Përveç ekonomisë, vëmendje kanë marrë edhe lidhjet ushtarake mes Kinës dhe Iranit.

Sipas një raportimi të Wall Street Journal, Irani kishte marrë imazhe satelitore me rezolucion të lartë nga subjekte kineze para një sulmi ndaj një baze amerikane në Jordani.

Sulmi rezultoi në vdekjen e tre ushtarëve amerikanë.

Presidenti Donald Trump e minimizoi rëndësinë e këtij raportimi. Ai tha se Kina po bënte në thelb atë që bëjnë edhe Shtetet e Bashkuara.

Trump gjithashtu shprehu një qëndrim pozitiv ndaj Xi Jinping. Sipas tij, presidenti kinez ishte sjellë mirë.

Për akuzat për spiunazh, Trump tha se Kina mbledh informacione për SHBA-në. Megjithatë, ai shtoi se edhe Uashingtoni kryen aktivitete të ngjashme ndaj Kinës.

A mund të marrë Pekini një rol më aktiv?

Në këtë situatë, vizita e Abbas Araghchi-t mund të japë sinjale të reja për politikën kineze.

Pyetja kryesore mbetet nëse Kina do të kufizohet te thirrjet për paqe. Një tjetër mundësi është që Pekini të marrë një rol më aktiv në dialogun mes Teheranit dhe Uashingtonit.

Deri tani, Kina ka preferuar të ruajë hapësirën diplomatike. Ajo nuk ka shpallur një nismë të drejtpërdrejtë për ndërmjetësim.

Megjithatë, lidhjet ekonomike me Iranin e bëjnë Kinën një aktor të rëndësishëm. Po ashtu, pesha e saj në tregjet globale të energjisë rrit interesin e Pekinit për stabilitetin rajonal.

Për këtë arsye, vizita e ministrit iranian mund të jetë e rëndësishme për të kuptuar qëndrimin e ardhshëm të Kinës.

Nëse Kina ndërmjetëse mes Iranit dhe SHBA-së do të bëhet një realitet diplomatik, kjo do të varet nga disa faktorë.

Së pari, duhet të ketë gatishmëri nga Teherani dhe Uashingtoni. Së dyti, Pekini duhet të vendosë nëse dëshiron të marrë përsipër një rol më të drejtpërdrejtë.

Për momentin, Kina mbetet një aktor me ndikim. Megjithatë, ajo ende nuk ka paraqitur një plan konkret për ndërmjetësim mes Iranit dhe SHBA-së.

Zhvillimet e ardhshme do të tregojnë nëse Pekini do të mbetet një zë diplomatik apo do të përpiqet të luajë një rol më aktiv në uljen e tensioneve.

Detaje

• Burimi: Reuters, Wall Street Journal, IAEA, Departamenti i Thesarit i SHBA-së, BRICS
• Përpunoj: Diplomacia Sot