Lufta në Iran po hyn në një tjetër fazë tensioni, ndërsa Teherani paralajmëron se çdo sulm i ri amerikan do të pasohet nga kundërpërgjigje ndaj bazave dhe interesave të Shteteve të Bashkuara në rajon.
Paralajmërimi iranian erdhi më 20 shtator, në një kohë kur Uashingtoni dhe Teherani po shkëmbejnë kërcënime, por njëkohësisht po mbajnë të hapura kanalet përmes ndërmjetësve. Në qendër të përplasjes janë luftimet, bllokada detare amerikane, programi bërthamor i Iranit dhe e ardhmja e ngushticës së Hormuzit.
Teherani pretendon se ka marrë informacion për mundësinë e një sulmi të ri amerikan. Autoritetet iraniane nuk kanë publikuar prova për këtë informacion dhe nuk kanë përcaktuar se cilat objektiva mund të përfshiheshin në një veprim të tillë.
Megjithatë, paralajmërimi ishte i drejtpërdrejtë. Komanda qendrore ushtarake e Iranit tha se bazat dhe interesat amerikane në rajon mund të bëheshin objektiv i sulmeve të vazhdueshme në rast të një përshkallëzimi të ri.
Trump rrit presionin ndaj Teheranit
Në të njëjtën kohë, presidenti amerikan Donald Trump ka rritur presionin ndaj Iranit.
Trump ka kërkuar që Teherani të arrijë një marrëveshje dhe ka paralajmëruar pasoja të rënda nëse kjo nuk ndodh. Në deklaratat e tij, presidenti amerikan ka lënë të hapur edhe mundësinë e një përshkallëzimi të mëtejshëm ushtarak.
Kështu, lufta në Iran po zhvillohet në dy drejtime njëkohësisht. Nga njëra anë, Shtetet e Bashkuara vazhdojnë presionin ushtarak dhe ekonomik. Nga ana tjetër, përpjekjet diplomatike për të gjetur një marrëveshje nuk janë ndërprerë.
Trump ka lënë gjithashtu të hapur mundësinë e një takimi me presidentin iranian Masoud Pezeshkian në Nju Jork, ku të dy palët ndodhen për punimet e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.
Megjithatë, një takim i drejtpërdrejtë nuk do të nënkuptonte automatikisht një marrëveshje. Pozicionet e dy qeverive mbeten shumë larg njëra-tjetrës.
Teherani vendos kushte për negociatat
Në ditët para përshkallëzimit të ri, sekretari i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare të Iranit, Mohsen Rezaei, tha se Teherani kishte përcjellë përmes ndërmjetësve kushtet për rikthimin në negociata.
Sipas tij, Katari dhe Pakistani po luajnë rol në komunikimin me Uashingtonin. Irani pret një përgjigje nga pala amerikane për kërkesat e paraqitura.
Ndër kushtet e deklaruara janë përfundimi i luftimeve në të gjitha frontet, lirimi i fondeve iraniane të ngrira dhe heqja e bllokadës detare amerikane.
Për më tepër, Teherani kërkon që të ndalen sulmet ndaj territorit iranian dhe të krijohen kushte për një proces të ri diplomatik.
Rezaei ka paralajmëruar gjithashtu se Irani është i përgatitur për një përballje të re nëse negociatat dështojnë. Sipas tij, Teherani do të përgjigjej në mënyrë më të fortë në rast të një sulmi tjetër.
Këto deklarata tregojnë se diplomacia dhe kërcënimet ushtarake po zhvillohen paralelisht. Irani kërkon kushte për rikthimin në bisedime, ndërsa në të njëjtën kohë përgatitet për mundësinë e një tjetër përshkallëzimi.
Ngushtica e Hormuzit mbetet në qendër të krizës
Një nga çështjet më të rëndësishme në këtë konflikt është ngushtica e Hormuzit.
Korridori detar lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe Detin Arabik. Përpara luftës, përmes tij kalonte rreth një e pesta e furnizimit global me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm.
Që nga përshkallëzimi i konfliktit, trafiku detar në këtë zonë ka rënë ndjeshëm. Në mesin e shtatorit, të dhënat e transportit tregonin vetëm disa kalime anijesh në ditë, shumë më pak se mesatarja e zakonshme.
Kjo situatë ka krijuar probleme për tregtinë globale të energjisë. Për më tepër, pasiguria mbi kalimin e anijeve ka ndikuar në çmimet e naftës dhe ka rritur shqetësimet për furnizimet me gaz.
Irani e lidh rikthimin e plotë të lundrimit me përmbushjen e kërkesave të tij. Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kërkojnë që rruga detare të mbetet e hapur dhe kanë kundërshtuar çdo kufizim të kalimit.
Si pasojë, Hormuzi është bërë një nga pikat kryesore të çdo diskutimi për përfundimin e luftës.
Përplasja prek edhe vendet e Gjirit
Kriza nuk është kufizuar vetëm në territorin iranian.
Sulmet e rebelëve Houthi në Jemen kanë shtuar rrezikun për vendet e Gjirit dhe për rrugët kryesore të transportit detar. Në ditët para 20 shtatorit, Houthit pretenduan se kishin kryer sulme me raketa dhe dronë ndaj objektivave në Arabinë Saudite.
Autoritetet saudite thanë se kishin interceptuar raketa dhe kishin parandaluar sulme të tjera ndaj objektivave në territorin e vendit.
Zhvillimet kanë shtuar shqetësimet edhe për sigurinë e Bab el-Mandebit, një tjetër rrugë detare me rëndësi të madhe për tregtinë ndërkombëtare.
Ndërkohë, Arabia Saudite është përpjekur të mbrojë infrastrukturën e saj energjetike dhe të gjejë rrugë alternative për eksportet e naftës.
Kjo e bën luftën në Iran një krizë me pasoja përtej marrëdhënieve mes Uashingtonit dhe Teheranit. Konflikti po ndikon në sigurinë e Gjirit, transportin detar dhe tregjet ndërkombëtare të energjisë.
Diplomacia mbetet e hapur
Pavarësisht gjuhës së ashpër, kanalet diplomatike nuk janë mbyllur.
Katari dhe Pakistani po ndërmjetësojnë komunikimin mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara. Përpjekjet për të krijuar një rrugë drejt negociatave vazhdojnë, ndërsa të dyja palët kanë paraqitur kushtet e tyre.
Edhe Kina dhe Kombet e Bashkuara kanë kërkuar uljen e tensioneve dhe rikthimin e dialogut.
Megjithatë, pengesat mbeten të mëdha. Teherani kërkon përfundimin e luftimeve dhe heqjen e masave amerikane ndaj Iranit. Uashingtoni, nga ana tjetër, kërkon ndryshime në qëndrimin e Iranit dhe një marrëveshje që përfshin çështjet bërthamore dhe sigurinë rajonale.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka deklaruar se vendi i tij është i gatshëm për diplomaci, por nuk pranon negociata nën presion. Kjo linjë është përsëritur edhe gjatë paraqitjes së tij në Kombet e Bashkuara.
Ndërkohë, Trump ka vazhduar të kërkojë marrëveshje dhe ka kërcënuar me masa të tjera nëse Teherani nuk pranon kushtet amerikane.
Pezeshkian mbron qëndrimin e Iranit në OKB
Pjesëmarrja e Pezeshkianit në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së i dha Iranit një tjetër mundësi për të paraqitur qëndrimin e tij.
Në fjalimin e tij, presidenti iranian tha se Teherani nuk do të dorëzohej përballë presionit amerikan. Megjithatë, ai theksoi se Irani mbetet i hapur ndaj diplomacisë.
Pezeshkian kundërshtoi akuzat amerikane ndaj Iranit dhe mbrojti të drejtën e vendit për përdorim paqësor të teknologjisë bërthamore.
Në të njëjtën kohë, ai kritikoi kërcënimet amerikane dhe kërkoi një rrugë diplomatike për përfundimin e konfliktit.
Fjalimi i tij erdhi vetëm pak kohë pasi Trump kishte përdorur një gjuhë shumë më të ashpër ndaj Teheranit. Kjo tregon edhe një herë se dallimet mes dy vendeve mbeten të thella.
Megjithatë, fakti që të dyja palët vazhdojnë të komunikojnë përmes ndërmjetësve tregon se mundësia për negociata nuk është mbyllur.
Lufta në Iran ushtron presion mbi tregjet
Pasojat e konfliktit janë ndjerë edhe në tregjet ndërkombëtare.
Nafta është bërë një nga treguesit kryesorë të ndikimit të krizës. Çdo zhvillim që prek sigurinë e Hormuzit mund të ndikojë në furnizimet globale dhe në çmimet e energjisë.
Në shtator, çmimi i naftës Brent kaloi në disa raste mbi 100 dollarë për fuçi, ndërsa tregjet reaguan ndaj sulmeve, kufizimeve të transportit dhe pasigurisë mbi furnizimet.
Në të njëjtën kohë, ndërprerjet në transportin e gazit të lëngshëm kanë krijuar presion mbi blerësit në Azi dhe Evropë.
Për vendet që varen nga importet energjetike, një konflikt i zgjatur në Gjirin Persik mund të sjellë kosto më të larta dhe pasiguri për furnizimet.
Prandaj, përfundimi i luftës nuk është vetëm një çështje ushtarake ose diplomatike. Ai lidhet drejtpërdrejt edhe me ekonominë globale dhe sigurinë energjetike.
Një konflikt pa zgjidhje të qëndrueshme
Për momentin, lufta në Iran mbetet pa një marrëveshje që garanton përfundimin e luftimeve.
Teherani vazhdon të paralajmërojë për një përgjigje të fortë në rast të sulmeve të reja. Në të njëjtën kohë, Irani ka paraqitur kushte për rikthimin në negociata dhe ka përdorur ndërmjetës ndërkombëtarë për të komunikuar me Uashingtonin.
Nga ana tjetër, Trump ka vazhduar presionin ndaj udhëheqjes iraniane dhe ka lënë të hapura opsionet diplomatike dhe ushtarake.
Situata mbetet veçanërisht e ndërlikuar për shkak të ngushticës së Hormuzit dhe përhapjes së konfliktit në vende të tjera të rajonit. Sulmet ndaj objektivave saudite dhe rreziku për transportin në Bab el-Mandeb tregojnë se pasojat e luftës mund të shtrihen më tej.
Ndërkohë, përpjekjet diplomatike vazhdojnë. Katari dhe Pakistani po mbajnë kanale komunikimi me Teheranin dhe Uashingtonin, ndërsa përfaqësuesit iranianë kanë shprehur gatishmëri për diskutime.
Megjithatë, palët mbeten larg një marrëveshjeje. Kërkesat e Iranit për përfundimin e luftës, heqjen e bllokadës dhe lirimin e fondeve të ngrira përplasen me kërkesat amerikane për një marrëveshje më të gjerë.
Në këtë situatë, çdo sulm i ri mund të sjellë një përshkallëzim tjetër. Në të njëjtën kohë, çdo hap diplomatik mund të krijojë mundësi për rikthimin e negociatave.
Për momentin, lufta në Iran vazhdon të mbetet një nga krizat më të rëndësishme të Lindjes së Mesme, me pasoja për sigurinë rajonale, transportin detar dhe tregjet globale të energjisë.
Detaje
- Burimi: Reuters, Associated Press, Al Jazeera, OKB
- Përpunoj: Diplomacia Sot