Lufta hibride e Rusisë ndaj vendeve europiane po merr forma gjithnjë më të dukshme. Sulmet kibernetike, ndërhyrjet në hapësirën ajrore, sabotazhi dhe incidentet në infrastrukturën kritike janë bërë pjesë e një tabloje më të gjerë sigurie.
Julianne Smith, ish-përfaqësuese e SHBA-së në NATO, argumenton se aleanca duhet të kalojë nga reagimi ndaj incidenteve të veçuara drejt një qasjeje më të koordinuar. Sipas saj, Moska po teston kufijtë e reagimit të NATO-s.
Smith ishte përfaqësuese e përhershme e SHBA-së në NATO nga viti 2021 deri në vitin 2024. Ajo e paraqet këtë zhvillim si pjesë të një fushate më të gjerë ruse që synon të krijojë pasiguri dhe të vërë në provë unitetin e aleatëve.
Lufta hibride e Rusisë dhe presioni mbi NATO-n
Taktikat hibride nuk janë të reja për Rusinë. Ato përfshijnë përdorimin e mjeteve që qëndrojnë nën pragun e një konflikti të hapur ushtarak.
Në këtë kategori hyjnë sulmet kibernetike, dezinformimi, sabotazhi, ndërhyrjet në infrastrukturë dhe veprime të tjera që mund të jenë të vështira për t’u atribuar menjëherë.
NATO e ka njohur prej vitesh këtë kërcënim. Në samitin e Vilniusit në vitin 2023, aleanca deklaroi se një operacion hibrid mund të arrijë nivelin e një sulmi të armatosur dhe, në rrethana të caktuara, të çojë në aktivizimin e Nenit 5.
Megjithatë, NATO ka ruajtur qasjen rast pas rasti. Kjo i jep aleancës hapësirë për të vlerësuar çdo incident, por njëkohësisht e bën më të vështirë përcaktimin e një përgjigjeje të parashikueshme.
Nga sabotazhi te shkeljet e hapësirës ajrore
Pas pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022, shqetësimet për aktivitetin hibrid rus në Europë janë rritur.
Infrastruktura kritike nënujore, rrjetet energjetike, sistemet hekurudhore dhe objektet që lidhen me mbështetjen për Ukrainën janë bërë pjesë e diskutimit të sigurisë europiane.
Në shtator 2025, një numër i madh dronësh rusë hynë në hapësirën ajrore polake. Polonia kërkoi konsultime sipas Nenit 4 të Traktatit të NATO-s. Aleanca më pas nisi Eastern Sentry, një aktivitet për forcimin e mbikëqyrjes dhe mbrojtjes përgjatë krahut lindor.
NATO vendosi më shumë avionë luftarakë, sisteme të mbrojtjes ajrore, mjete vëzhgimi dhe kapacitete të tjera. Objektivi ishte rritja e gatishmërisë dhe koordinimit të aleatëve.
Incidentet janë bërë më të rrezikshme
Në maj 2026, një dron rus që po përdorej në sulmet ndaj Ukrainës goditi një ndërtesë banimi në Galați të Rumanisë. Dy persona u plagosën lehtë, sipas autoriteteve rumune. Incidenti shkaktoi reagime në NATO dhe rriti shqetësimet për përhapjen e rrezikut të luftës përtej territorit ukrainas.
Në gusht 2026, një dron me eksploziv u gjet pranë aeroportit Leipzig/Halle në Gjermani. Autoritetet gjermane e trajtuan rastin si një incident serioz sigurie. Më pas, burime amerikane të inteligjencës e lidhën incidentin me Rusinë, megjithëse Berlini nuk e konfirmoi publikisht këtë atribim në atë kohë.
Një tjetër incident ndodhi në shtator. Një fregatë ruse që ndodhej në ujërat ndërkombëtare pranë Danimarkës lëshoi dy fishekzjarre drejt një helikopteri ushtarak danez. Njëri kaloi pranë avionit. Danimarka e dënoi veprimin, ndërsa Moska dha një version tjetër të ngjarjes.
Këto raste nuk përbëjnë domosdoshmërisht një seri incidentesh me të njëjtën natyrë. Megjithatë, ato tregojnë se përplasjet mes Rusisë dhe vendeve të NATO-s po zhvillohen në më shumë fusha.
NATO ka rritur mbrojtjen, por debati vazhdon
Aleanca nuk ka qëndruar pasive. Krahas Eastern Sentry, NATO ka forcuar mbrojtjen e infrastrukturës kritike dhe kapacitetet e saj të mbikëqyrjes.
Në samitin e Hagës në qershor 2025, aleatët ranë dakord të rrisin shpenzimet për mbrojtjen në 5 për qind të PBB-së deri në vitin 2035. Një pjesë e kësaj rritjeje lidhet me infrastrukturën kritike, sigurinë e rrjeteve dhe qëndrueshmërinë e vendeve anëtare.
Megjithatë, Smith argumenton se masat mbrojtëse nuk mjaftojnë. Sipas saj, aleanca duhet të mendojë edhe për mënyra që kundërshtari të përballet me kosto më të qarta.
Ky është një qëndrim analitik i autores dhe nuk përfaqëson një politikë të miratuar nga NATO.
Neni 4 dhe Neni 5 kanë role të ndryshme
Një pjesë e debatit lidhet me mënyrën se si NATO duhet të reagojë ndaj sulmeve hibride.
Neni 4 lejon një aleat të kërkojë konsultime kur vlerëson se integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria e tij është kërcënuar.
Neni 5 është më i rëndësishëm në rast të një sulmi të armatosur. NATO ka deklaruar se edhe aktivitetet hibride ose kibernetike mund të arrijnë nivelin e një sulmi të armatosur. Megjithatë, vendimi merret rast pas rasti.
Për këtë arsye, një incident i vetëm nuk sjell automatikisht aktivizimin e Nenit 5.
Lufta hibride e Rusisë kërkon një përgjigje më të koordinuar
Smith argumenton se aleatët duhet të shohin modelet e përsëritura të aktivitetit rus dhe jo vetëm incidentet individuale.
Ajo propozon forcimin e bashkëpunimit në det, në hapësirën kibernetike dhe në mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Gjithashtu, sipas saj, aleatët duhet të përmirësojnë shkëmbimin e informacionit dhe të jenë më të qartë për pasojat e veprimeve që kërcënojnë sigurinë e tyre.
Një tjetër element i analizës së saj është mbështetja për Ukrainën. Smith argumenton se vazhdimi i ndihmës ushtarake dhe ekonomike për Kievin duhet të shihet edhe si pjesë e përgjigjes ndaj presionit rus mbi vendet europiane.
Megjithatë, këto janë rekomandime të autores dhe jo vendime të miratuara nga NATO.
Në fund, debati për luftën hibride të Rusisë lidhet me një problem më të gjerë. Aleanca duhet të mbrojë territorin dhe infrastrukturën e saj, ndërsa njëkohësisht të shmangë përshkallëzimin e pakontrolluar.
Incidentet e viteve të fundit kanë treguar se kufiri mes luftës dhe presionit nën pragun e konfliktit të hapur është bërë më i vështirë për t’u dalluar. Për NATO-n, sfida është të ruajë parandalimin pa lejuar që incidentet e përsëritura të kthehen në një krizë më të madhe.
Detaje
- Burimi: NATO, Reuters, AP, Washington Post, MITRE ATT&CK
- Përpunoj: Diplomacia Sot