Pakistani dhe talebanët, nga bashkëpunimi te përplasja

Pakistani dhe talebanët kanë kaluar nga një marrëdhënie e bazuar në interesa të përbashkëta në një përplasje gjithnjë e më të ashpër. Për dekada, Islamabadit i është dashur të menaxhojë marrëdhëniet me forcat talebane në Afganistan, ndërsa në të njëjtën kohë është përballur me Tehrik-e-Taliban Pakistan, ose TTP, një grup militant që synon shtetin pakistanez.

Situata është bërë edhe më e ndërlikuar pas kthimit të talebanëve në pushtet në Kabul në vitin 2021. Pakistani shpresonte se një qeveri talebane do të ndihmonte në kontrollin e kërcënimeve përgjatë kufirit. Megjithatë, TTP vazhdoi të vepronte dhe Islamabadit iu desh të përballej me një numër në rritje sulmesh dhe incidentesh të sigurisë.

Në vitin 2026, marrëdhëniet mes dy vendeve kanë hyrë në një fazë shumë më të tensionuar. Pakistani e akuzon qeverinë talebane se lejon militantët e TTP të përdorin territorin afgan. Kabuli i mohon këto akuza. Përplasjet kufitare dhe sulmet ajrore kanë treguar se mosmarrëveshja nuk është më vetëm diplomatike.

Si nisi marrëdhënia mes Pakistanit dhe talebanëve

Për të kuptuar konfliktin e sotëm, duhet parë historia e marrëdhënieve mes dy vendeve.

Pas pushtimit sovjetik të Afganistanit në vitin 1979, Pakistani u bë një pikë e rëndësishme për grupet afgane që luftonin kundër forcave sovjetike. Lufta solli krijimin e rrjeteve politike dhe ushtarake që do të ndikonin në Afganistan edhe pas tërheqjes sovjetike.

Në vitet 1990, talebanët u shfaqën si një forcë e rëndësishme në Afganistan. Ata morën kontrollin e Kabulit në vitin 1996 dhe krijuan Emiratin Islamik të Afganistanit.

Pakistani ishte ndër vendet që njohu qeverinë talebane në atë periudhë. Kjo marrëdhënie lidhej me interesat e Pakistanit në Afganistan dhe me shqetësimet e tij për sigurinë përgjatë kufirit.

Megjithatë, mbështetja politike nuk do të thoshte se Pakistani kontrollonte talebanët. Lëvizja afgane kishte objektivat e veta dhe marrëdhënia mes palëve ishte gjithmonë e ndikuar nga interesat e ndryshme.

Çfarë ndryshoi pas vitit 2001

Sulmet e 11 shtatorit 2001 ndryshuan rrënjësisht situatën.

Shtetet e Bashkuara dhe aleatët nisën ndërhyrjen ushtarake në Afganistan. Regjimi taleban u rrëzua dhe një pjesë e drejtuesve dhe luftëtarëve të lëvizjes u zhvendosën në zona të ndryshme të rajonit.

Në të njëjtën kohë, Pakistani u bë pjesë e përpjekjeve ndërkombëtare kundër terrorizmit. Kjo krijoi një situatë të vështirë për Islamabadin, pasi në territorin pakistanez vepronin grupe militante me lidhje me konfliktin afgan.

Një nga zhvillimet më të rëndësishme ishte krijimi i Tehrik-e-Taliban Pakistan në vitin 2007. Sipas National Counterterrorism Center, TTP u formua si një aleancë e disa grupeve militante që synonin të kundërshtonin ushtrinë dhe qeverinë pakistaneze.

Këtu filloi të bëhej më i qartë dallimi mes talebanëve afganë dhe TTP.

TTP nuk është e njëjta organizatë me talebanët afganë

Emri i përbashkët shpesh krijon konfuzion.

Talebanët afganë janë lëvizja që mori kontrollin e Afganistanit në vitin 2021 dhe që sot drejton vendin. TTP është një organizatë militante me bazë në Pakistan, e krijuar në vitin 2007 dhe e fokusuar kryesisht në përballjen me shtetin pakistanez.

Megjithatë, dy grupet kanë lidhje historike, ideologjike dhe njerëzore. Reuters ka raportuar se TTP ka pasur lidhje historike me talebanët afganë dhe se pjesëtarë të të dyja lëvizjeve kanë bashkëpunuar në periudha të ndryshme.

Kjo nuk do të thotë se ato janë një organizatë e vetme.

Dallimi është i rëndësishëm sepse objektivat e tyre kryesore nuk janë identike. TTP e ka Pakistanin në qendër të veprimtarisë së saj, ndërsa talebanët afganë janë të fokusuar te qeverisja e Afganistanit dhe ruajtja e kontrollit mbi territorin e vendit.

Pse TTP u kthye në kërcënim për Pakistanin

TTP u krijua në një periudhë kur tensionet mes shtetit pakistanez dhe grupeve militante në zonat fisnore ishin rritur.

Organizata kërkonte ndryshime të thella politike dhe fetare në Pakistan. Përplasja me ushtrinë dhe institucionet shtetërore u bë pjesë qendrore e aktivitetit të saj.

Me kalimin e viteve, TTP kreu sulme ndaj forcave të sigurisë dhe objektivave civile.

Një nga rastet më të rënda ishte sulmi ndaj shkollës së ushtrisë në Peshawar në dhjetor 2014. Sulmi vrau më shumë se 140 persona, shumica nxënës. Ngjarja shkaktoi reagim të fortë nga autoritetet pakistaneze dhe u pasua nga masa të reja kundër grupeve militante.

Për Pakistanin, TTP nuk ishte më vetëm një problem kufitar. Grupi u shndërrua në një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë e brendshme.

Operacionet ushtarake dhe ndryshimi i konfliktit

Ushtria pakistaneze zhvilloi operacione të mëdha kundër grupeve militante në zonat fisnore dhe në pjesë të tjera të vendit.

Presioni ushtarak dobësoi strukturat e TTP-së në disa periudha. Megjithatë, grupi nuk u zhduk.

Një pjesë e militantëve u zhvendosën në Afganistan dhe vazhduan aktivitetin nga ana tjetër e kufirit.

Pikërisht këtu problemi i TTP-së u lidh drejtpërdrejt me marrëdhëniet mes Islamabadit dhe Kabulit.

Kufiri që ushqen tensionet

Pakistani dhe Afganistani ndajnë një kufi të gjatë dhe të vështirë për t’u kontrolluar. Terreni malor dhe lëvizjet e popullsisë ndërkufitare e kanë bërë menaxhimin e zonës një sfidë të vazhdueshme.

Për Islamabadin, shqetësimi kryesor është se militantët mund të përdorin territorin afgan për të planifikuar ose mbështetur sulme në Pakistan.

Qeveria pakistaneze ka kërkuar vazhdimisht garanci se territori afgan nuk do të përdoret kundër Pakistanit. Ministria e Jashtme e Pakistanit e ka paraqitur këtë kërkesë si një nga çështjet kryesore për rifillimin e dialogut me Kabulin.

Talebanët afganë, nga ana tjetër, i kanë kundërshtuar akuzat se po lejojnë territorin e Afganistanit të përdoret për sulme ndaj Pakistanit.

Kështu, të dyja palët kanë një interpretim të ndryshëm të përgjegjësisë për aktivitetin militant përgjatë kufirit.

Çfarë ndodhi pas kthimit të talebanëve në Kabul

Në gusht 2021, talebanët morën përsëri kontrollin e Kabulit.

Për Pakistanin, zhvillimi kishte rëndësi të madhe strategjike. Islamabadit i interesonte që Afganistani të ishte i qëndrueshëm dhe që territori i tij të mos përdorej nga grupe që kërcënonin Pakistanin.

Megjithatë, marrëdhënia nuk u zhvillua sipas pritshmërive të Islamabadit.

TTP vazhdoi të ishte aktive. Pakistani u kërkoi autoriteteve afgane të ndërmerrnin masa kundër saj dhe të pengonin përdorimin e territorit afgan për sulme.

Ministria e Jashtme e Pakistanit ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se TTP përbën kërcënim për sigurinë dhe se Pakistani preferon dialogun dhe bashkëpunimin me Afganistanin për këtë çështje.

Megjithatë, tensionet vazhduan.

Nga negociatat te përplasjet kufitare

Përballë rritjes së tensioneve, Pakistani nuk është mbështetur vetëm te operacionet ushtarake.

Në periudha të ndryshme janë zhvilluar negociata me TTP dhe janë arritur armëpushime të përkohshme. Megjithatë, këto përpjekje nuk kanë prodhuar një marrëveshje afatgjatë.

Ndërkohë, marrëdhëniet me qeverinë talebane janë përkeqësuar.

Sipas Reuters, përplasjet mes Pakistanit dhe Afganistanit janë intensifikuar gjatë viteve të fundit, ndërsa Islamabadit i është shtuar shqetësimi për aktivitetin e TTP-së nga territori afgan. Talebanët i kanë mohuar akuzat për strehimin e militantëve.

Në vitin 2026, tensionet janë përshkallëzuar edhe në planin ushtarak. Pakistani ka kryer sulme ajrore në territorin afgan dhe i ka paraqitur ato si masa kundër objektivave militante. Autoritetet afgane kanë kundërshtuar versionin pakistanez dhe kanë raportuar viktima civile.

Këto pretendime duhet të dallohen nga faktet e konfirmuara në mënyrë të pavarur, pasi të dyja palët kanë paraqitur versione të ndryshme për incidentet.

Pse aleatët e dikurshëm u bënë kundërshtarë

Historia e Pakistanit dhe talebanëve nuk mund të shpjegohet vetëm me një ndryshim të papritur të aleancave.

Marrëdhënia ka qenë gjithmonë e lidhur me interesa të ndryshme. Pakistani ka kërkuar një Afganistan që nuk paraqet kërcënim për sigurinë e tij. Talebanët, ndërkohë, kanë ndjekur objektivat e tyre politike dhe ushtarake.

Situata u bë edhe më e ndërlikuar me shfaqjen e TTP-së.

Një grup që ndante lidhje ideologjike dhe historike me talebanët afganë u kthye në një nga kundërshtarët kryesorë të shtetit pakistanez. Për këtë arsye, Islamabadit iu desh të përballej njëkohësisht me grupin brenda Pakistanit dhe me pyetjen se çfarë roli duhej të luante Kabuli në frenimin e tij.

Pra, Pakistani dhe talebanët mund të kenë pasur interesa të përbashkëta në të kaluarën, por kjo nuk e përjashtonte konfliktin mbi çështje të tjera.

Çfarë kërkon Pakistani sot

Kërkesa kryesore e Islamabadit është që territori afgan të mos përdoret për sulme kundër Pakistanit.

Kjo lidhet veçanërisht me TTP-në. Autoritetet pakistaneze kërkojnë që Kabulit t’i jepet fund pranisë dhe veprimtarisë së grupeve që, sipas Islamabadit, organizojnë sulme përtej kufirit.

Pakistani kërkon gjithashtu menaxhim më të fortë të kufirit dhe vazhdimin e dialogut për çështjet e sigurisë.

Në një deklaratë të qershorit 2026, Ministria e Jashtme pakistaneze e përshkroi një garanci të verifikueshme se territori afgan nuk do të përdoret kundër Pakistanit si pikënisje për rifillimin e diplomacisë.

Çfarë e bën konfliktin kaq të vështirë

Problemi nuk lidhet vetëm me TTP-në.

Në marrëdhëniet Pakistan-Afganistan ndërthuren siguria kufitare, tregtia, lëvizja e njerëzve, refugjatët dhe mosmarrëveshjet mbi kufirin.

Për më tepër, dy vendet kanë interesa të ndryshme rajonale. Çdo përshkallëzim ushtarak mund të ndikojë në tregtinë ndërkufitare dhe në jetën e komuniteteve që jetojnë pranë kufirit.

Kjo e bën konfliktin shumë më të ndërlikuar sesa një përplasje mes dy forcave të armatosura.

Në këtë mënyrë, marrëdhënia mes Pakistanit dhe talebanëve është shndërruar nga një bashkëpunim i bazuar në interesa të përbashkëta në një marrëdhënie të dominuar nga mosbesimi dhe çështjet e sigurisë.

Një konflikt që ende nuk ka zgjidhje

Sot, Pakistani dhe talebanët përballen me një problem që është krijuar gjatë disa dekadave.

Pakistani dëshiron që TTP të mos ketë mundësi të veprojë nga Afganistani. Talebanët kërkojnë të ruajnë kontrollin mbi territorin dhe mohojnë akuzat se po lejojnë sulme kundër Pakistanit.

Ndërkohë, TTP mbetet një aktor i veçantë nga qeveria talebane afgane, edhe pse ekzistojnë lidhje historike dhe ideologjike mes tyre.

Për këtë arsye, pyetja pse aleatët e dikurshëm u bënë kundërshtarë nuk ka një përgjigje të vetme.

Historia tregon një ndryshim gradual të interesave. Pakistani dikur e shihte ndikimin taleban në Afganistan si të dobishëm për disa objektiva strategjike. Sot, Islamabadit i duhet të përballet me një kërcënim militant që lidhet historikisht me të njëjtin mjedis taleban.

Megjithatë, zhvillimet e fundit tregojnë se problemi nuk mund të zgjidhet vetëm me masa ushtarake. Siguria kufitare, diplomacia dhe çështja e TTP-së mbeten pjesë të së njëjtës krizë.

Në këtë kuadër, e ardhmja e marrëdhënieve mes Pakistanit dhe talebanëve do të varet kryesisht nga mënyra se si të dyja palët do të menaxhojnë çështjen e militantëve, kufirin dhe komunikimin diplomatik.

Detaje

• Burimi: Reuters, BBC, Associated Press, United Nations, U.S. Department of State, Government of Pakistan, BBC, The Diplomat
• Përpunoj: Diplomacia Sot