Irani ka propozuar rihapjen e Ngushticës së Hormuzit brenda dy ditësh, nëse Shtetet e Bashkuara pranojnë kërkesat e Teheranit. Propozimi vjen në një moment kur përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund luftës janë intensifikuar, ndërsa kërcënimet për rifillimin e sulmeve ushtarake vazhdojnë.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, deklaroi më 2 nëntor se zbatimi i planit mund të nisë brenda 48 orëve. Sipas tij, plotësimi i kërkesave të Iranit do të mundësonte rikthimin e sigurisë në Ngushticën e Hormuzit dhe rifillimin e negociatave me Uashingtonin.
Teherani e konsideron këtë propozim një dëshmi të gatishmërisë për zgjidhje diplomatike. Megjithatë, autoritetet iraniane theksojnë se përgjegjësia për hapin e radhës i takon administratës amerikane.
Kushtet e Iranit për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit
Propozimi iranian përfshin disa kërkesa që lidhen drejtpërdrejt me përfundimin e konfliktit dhe lehtësimin e presionit ekonomik ndaj vendit.
Ndër kushtet kryesore të paraqitura nga Teherani janë:
- Përfundimi i luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin.
- Ngrirja e operacioneve ushtarake dhe vendosja e një armëpushimi.
- Zhbllokimi i aseteve financiare iraniane jashtë vendit.
- Heqja e sanksioneve ndaj sektorit të naftës.
- Përfundimi i bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane.
- Pranimi i një korridori të ri lundrimi në Ngushticën e Hormuzit, të përcaktuar në bashkëpunim me Omanin.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, ka paraqitur edhe kërkesa të tjera. Ato përfshijnë uljen e pranisë ushtarake amerikane në rajon dhe heqjen e sanksioneve të vendosura që nga gushti.
Sipas Teheranit, këto masa duhet të jenë pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë. Vetëm atëherë mund të garantohet lundrimi i sigurt në këtë korridor strategjik.
Pse është kaq e rëndësishme Ngushtica e Hormuzit?
Ngushtica e Hormuzit është një nga korridoret më të rëndësishme detare në botë. Ajo lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe Oqeanin Indian.
Përmes saj kalon rreth një e pesta e konsumit global të naftës. Gjithashtu, kjo rrugë është thelbësore për transportin ndërkombëtar të gazit natyror të lëngshëm.
Për këtë arsye, çdo ndërprerje e trafikut detar ndikon drejtpërdrejt në tregjet energjetike. Kufizimi i furnizimeve mund të rrisë çmimet e naftës dhe të gazit. Për më tepër, ai mund të shkaktojë vonesa në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.
Që nga nisja e luftës në fund të shkurtit 2026, Irani ka kufizuar kalimin e anijeve në këtë ngushticë. Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë vendosur një bllokadë detare ndaj porteve iraniane.
Teherani pretendon se kontrollon kalimin në këtë zonë dhe se anijet duhet të respektojnë kushtet e përcaktuara prej tij. Kjo situatë ka krijuar pasiguri për kompanitë e transportit detar dhe tregtarët ndërkombëtarë.
Negociatat përmes Katarit, Irani kërkon garanci
Përpjekjet diplomatike mes Teheranit dhe Uashingtonit po zhvillohen përmes ndërmjetësimit të vendeve të treta, veçanërisht Katarit.
Zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, ka zhvilluar kontakte në Doha për të lehtësuar shkëmbimin e mesazheve mes dy palëve.
Sipas autoriteteve iraniane, negociatat mbështeten në një plan me shtatë faza, të paraqitur fillimisht në shtator. Ky plan është rishikuar dhe tashmë mund të zbatohet brenda dy ditësh, nëse plotësohen kushtet e Teheranit.
Megjithatë, një marrëveshje përfundimtare nuk është arritur. Përfaqësuesit iranianë janë larguar nga bisedimet në Doha, ndërsa një projektpropozim i ri po qarkullon mes palëve.
Ndërkohë, Katari po vazhdon përpjekjet për të afruar qëndrimet e dy vendeve. Edhe Kina ka paralajmëruar dërgimin e një të dërguari të posaçëm në Iran, Oman dhe Arabinë Saudite për të nxitur uljen e tensioneve.
Trump kërcënon me rifillimin e sulmeve ndaj Iranit
Përpjekjet diplomatike po zhvillohen paralelisht me deklaratat e ashpra nga Uashingtoni.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi më 1 nëntor se lufta me Iranin do të përfundojë shumë shpejt, në një mënyrë ose në një tjetër. Ai paralajmëroi se Teherani duhet të pranojë një marrëveshje, përndryshe Shtetet e Bashkuara mund të rifillojnë sulmet.
Trump ka përmendur edhe mundësinë e goditjes së objektivave të tjera në Iran, përfshirë një zonë që Uashingtoni dyshon se strehon infrastrukturë bërthamore. Teherani i ka kundërshtuar këto pretendime.
Nga ana tjetër, udhëheqësi suprem iranian, Mojtaba Khamenei, ka paralajmëruar se çdo sulm i ri amerikan ose izraelit do të marrë përgjigje të menjëhershme.
Kështu, diplomacia dhe kërcënimet ushtarake po zhvillohen njëkohësisht. Kjo e bën të pasigurt perspektivën për një marrëveshje të shpejtë.
Tregjet e naftës presin zhvillimet mes SHBA-së dhe Iranit
Pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit vazhdon të ndikojë në tregjet ndërkombëtare të energjisë.
Në tregtimin e së hënës, çmimi i naftës Brent ra me 1,33 për qind, duke arritur në 111,92 dollarë për fuçi. Ndërkohë, nafta amerikane WTI ra me 1,71 për qind, në 102,34 dollarë për fuçi.
Lëvizja e çmimeve pasqyron pritshmëritë për një zgjidhje diplomatike. Megjithatë, rreziku i përshkallëzimit ushtarak mbetet i pranishëm.
Nëse palët arrijnë marrëveshje, rihapja e ngushticës mund të lehtësojë transportin e energjisë dhe të ulë presionin mbi tregjet. Por, nëse negociatat dështojnë, kufizimet detare mund të vazhdojnë dhe pasojat ekonomike të zgjerohen.
Për momentin, Teherani këmbëngul se rihapja e Ngushticës së Hormuzit varet nga plotësimi i kërkesave të tij. Ndërsa Uashingtoni nuk ka dhënë ende një miratim publik për planin.
Zhvillimet e ditëve në vijim do të tregojnë nëse propozimi mund të shndërrohet në një marrëveshje konkrete apo nëse konflikti do të hyjë në një fazë të re përshkallëzimi.
Detaje
- Burimi: Reuters, AP, BBC
- Përpunoj: Diplomacia Sot