Favorizimi i socializmit në SHBA arrin nivel rekord, por tregu i lirë mbetet i fortë
Favorizimi i socializmit në SHBA ka arritur nivelin më të lartë të regjistruar nga Gallup që nga nisja e matjeve në vitin 2010. Sipas sondazhit të fundit, 43% e amerikanëve kanë opinion pozitiv për socializmin. Megjithatë, kapitalizmi vazhdon të ketë mbështetje më të madhe, me 55% vlerësim pozitiv.
Në të njëjtën kohë, biznesi i vogël mbetet koncepti ekonomik më i favorizuar. Plot 95% e amerikanëve shprehen pozitivisht për të. Edhe sipërmarrja e lirë vazhdon të ketë mbështetje të gjerë. Ndërkohë, biznesi i madh ka një vlerësim shumë më të ulët, me 35% opinion pozitiv.
Këto shifra tregojnë një ndryshim të rëndësishëm në opinionin publik. Megjithatë, ato nuk tregojnë një zhvendosje të përgjithshme të amerikanëve drejt socializmit. Përkundrazi, rezultatet e Gallup tregojnë se konceptet e lidhura me ekonominë e tregut vazhdojnë të kenë mbështetje të konsiderueshme.
Socializmi rritet, ndërsa kapitalizmi mbetet përpara
Gallup e zhvilloi matjen e fundit nga 3 deri më 24 gusht 2026. Rezultati prej 43% për socializmin është më i larti në serinë e sondazheve që nis në vitin 2010. Për herë të parë, vlerësimi pozitiv për socializmin ka kaluar nivelin 39%.
Megjithatë, kapitalizmi mbetet më lart. Ai merr 55% opinion pozitiv. Për më tepër, biznesi i vogël arrin 95%, ndërsa sipërmarrja e lirë vazhdon të jetë ndër konceptet ekonomike më të favorizuara.
Në krahun tjetër, biznesi i madh ka rënë në 35%. Si rezultat, socializmi tani renditet më lart se biznesi i madh në vlerësimin e përgjithshëm të amerikanëve. Kjo është një nga ndryshimet kryesore të evidentuara nga matja e fundit.
Ndryshimi bëhet më i qartë nëse krahasohen të dhënat me vitin 2010. Sipas Gallup, opinioni pozitiv për socializmin është rritur me shtatë pikë përqindjeje gjatë kësaj periudhe. Në të njëjtën kohë, kapitalizmi ka humbur gjashtë pikë dhe sipërmarrja e lirë nëntë pikë.
Rënia më e madhe është regjistruar te biznesi i madh. Vlerësimi pozitiv për të është ulur me 14 pikë që nga fillimi i serisë. Ndërkohë, biznesi i vogël ka mbetur shumë më i qëndrueshëm.
Çfarë shohin amerikanët te kapitalizmi dhe sipërmarrja e lirë
Gallup ka analizuar edhe arsyet pse amerikanët kanë qëndrime pozitive ose negative ndaj këtyre koncepteve. Rezultatet tregojnë se kapitalizmi dhe sipërmarrja e lirë nuk perceptohen në të njëjtën mënyrë.
Kapitalizmi lidhet shpesh me mundësinë për përparim ekonomik. Rreth 35% e amerikanëve përmendin mundësinë personale dhe përparimin si një nga anët pozitive të kapitalizmit. Një tjetër 29% lidhen me inovacionin, konkurrencën ose efikasitetin.
Megjithatë, kapitalizmi lidhet gjithashtu me pabarazinë. Rreth 23% e amerikanëve përmendin përfitimin e të pasurve ose ndarjen e pabarabartë të pasurisë si një problem të këtij sistemi. Për krahasim, vetëm 9% e lidhin të njëjtin problem me sipërmarrjen e lirë.
Nga ana tjetër, sipërmarrja e lirë lidhet më shpesh me konkurrencën, zgjedhjen e konsumatorit dhe lirinë ekonomike. Këto elemente përmenden nga rreth 40% e amerikanëve. Gjithashtu, 26% e lidhin atë me inovacionin dhe kreativitetin.
Kjo ndarje ndihmon për të kuptuar pse termi “sipërmarrje e lirë” mund të marrë vlerësim më të lartë se “kapitalizëm”. Amerikanët mund të mbështesin konkurrencën dhe mundësinë për të hapur një biznes, por njëkohësisht të kenë shqetësime për pabarazinë ose fuqinë e korporatave.
Socializmi lidhet me sigurinë ekonomike dhe barazinë
Edhe qëndrimet ndaj socializmit janë të ndara. Gallup gjeti se 26% e amerikanëve që përmendën diçka pozitive për socializmin e lidhën atë me shërbimet bazë dhe rrjetin e sigurisë sociale.
Një tjetër 23% e lidhën socializmin me barazinë dhe shpërndarjen më të barabartë të pasurisë. Ndërkohë, 9% përmendën ndihmën për të varfrit ose klasën punëtore.
Megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e amerikanëve nuk shohin asnjë përfitim te socializmi. Rreth 30% u përgjigjën “asgjë” kur u pyetën për një anë pozitive. Për më tepër, 15% nuk ishin në gjendje të identifikonin një të tillë.
Kritikat ndaj socializmit janë të ndryshme. Rreth 21% e amerikanëve përmendin joefikasitetin ekonomik. Ndërkohë, 19% flasin për kontrollin ose ndërhyrjen e tepruar të qeverisë. Një tjetër 18% e lidhin sistemin me dobësimin e nxitjes për punë ose krijimin e varësisë.
Gjithashtu, 17% përmendin humbjen e lirisë, zgjedhjes ose mundësive individuale. Këto janë perceptime të të anketuarve dhe nuk përbëjnë vetë një vlerësim të pavarur ekonomik të sistemit.
Ndarja politike është e theksuar
Dallimet mes partive politike janë edhe më të mëdha. Republikanët dhe demokratët kanë perceptime shumë të ndryshme për socializmin.
Gallup tregon se 54% e republikanëve nuk identifikojnë asnjë aspekt pozitiv të socializmit. Një tjetër 15% nuk japin përgjigje. Te demokratët, vetëm 11% japin përgjigjen “asgjë”, ndërsa 18% nuk japin një përgjigje.
Ndërkohë, demokratët e lidhin më shpesh socializmin me shërbimet bazë dhe sigurinë sociale. Këtë e bëjnë 34% e demokratëve. Për më tepër, 32% e tyre e lidhin me barazinë dhe drejtësinë ekonomike.
Te të pavarurit, këto shifra janë përkatësisht 27% dhe 25%. Ndër republikanët, vetëm 12% e lidhin socializmin me shërbimet bazë dhe 7% me barazinë.
Nga ana tjetër, republikanët janë shumë më kritikë ndaj socializmit. Ata përmendin më shpesh kontrollin e qeverisë, dobësimin e nxitjes për punë dhe kufizimin e lirisë.
Megjithatë, edhe këtu duhet bërë një dallim. Këto rezultate tregojnë se si amerikanët e përshkruajnë socializmin. Ato nuk tregojnë domosdoshmërisht se cilat politika konkrete do të mbështeste secili i anketuar.
Demokratët e shohin socializmin ndryshe nga publiku në tërësi
Një sondazh i veçantë i CBS News/YouGov, zhvilluar nga 12 deri më 14 gusht 2026 me 2,287 të rritur amerikanë, tregon një tjetër aspekt të kësaj ndarjeje.
Sipas këtij sondazhi, demokratët kishin qëndrim më pozitiv ndaj socializmit sesa ndaj kapitalizmit. 58% e demokratëve kishin opinion pozitiv për socializmin, ndërsa 32% për kapitalizmin. Në të njëjtën kohë, 18% e demokratëve e shihnin negativisht socializmin, ndërsa 50% kishin qëndrim negativ ndaj kapitalizmit. Marzhi i gabimit të sondazhit ishte plus ose minus 2.6 pikë përqindjeje.
Rezultati për demokratët ndryshon nga tabloja kombëtare e Gallup. Kjo është e rëndësishme për interpretimin e të dhënave. Një sondazh mund të tregojë preferenca të ndryshme në varësi të formulimit të pyetjeve, periudhës dhe metodologjisë.
CBS News/YouGov gjeti gjithashtu se shumica e amerikanëve e shohin ekonominë e tregut si diçka pozitive. Megjithatë, shumë të anketuar thanë se sot është më e vështirë të blesh një shtëpi, të rrisësh një familje dhe të ndihesh financiarisht i sigurt krahasuar me gjeneratën e mëparshme.
Të rinjtë ishin veçanërisht të prirur të thoshin se mundësitë janë më të kufizuara. Sondazhi nuk provon se këto shqetësime janë shkaku i drejtpërdrejtë i qëndrimeve ndaj socializmit. Ai tregon vetëm se këto perceptime ekonomike dhe qëndrimet politike bashkëjetojnë në të njëjtën periudhë.
Edhe kuptimi i fjalës “socializëm” ndryshon
Sondazhi i CBS News/YouGov tregon një tjetër element të rëndësishëm. Amerikanët nuk e përkufizojnë socializmin në të njëjtën mënyrë.
Në përgjigjet e tyre, kontrolli ose pronësia e qeverisë ishin ndër përkufizimet më të zakonshme. Republikanët dhe të pavarurit e përmendën më shpesh këtë aspekt.
Demokratët, ndërkohë, e lidhën më shpesh socializmin me barazinë, drejtësinë dhe shërbimet publike.
Kjo ndarje ndihmon për të shpjeguar pse një opinion pozitiv për socializmin nuk ka domosdoshmërisht të njëjtin kuptim për çdo të anketuar. Për disa, termi lidhet me rrjetin e sigurisë sociale. Për të tjerë, ai lidhet me rol më të madh të qeverisë në ekonomi.
Prandaj, rezultatet e sondazheve duhet të lexohen bashkë me mënyrën se si janë formuluar pyetjet dhe si i kuptojnë të anketuarit termat.
Të rinjtë kanë perceptime të ndryshme për ekonominë
Dallimet mes brezave shfaqen edhe në të dhënat e Gallup. Amerikanët e rinj dhe ata më të moshuar kanë mënyra të ndryshme për të përshkruar avantazhet e kapitalizmit.
Te të rinjtë, 32% e lidhin kapitalizmin me inovacionin dhe efikasitetin. Te amerikanët 55 vjeç e lart, kjo shifër është 24%.
Në të kundërt, 42% e amerikanëve 55 vjeç e lart e lidhin kapitalizmin me mundësinë personale dhe përparimin. Te grupmosha 18–34 vjeç, kjo shifër është 23%.
Ndërkohë, dallimet sipas moshës janë më të kufizuara kur bëhet fjalë për sipërmarrjen e lirë. Amerikanët e të gjitha grupmoshave e lidhin më shpesh atë me lirinë ekonomike, konkurrencën dhe zgjedhjen.
Këto rezultate tregojnë se brezat nuk e shohin domosdoshmërisht ekonominë nga i njëjti këndvështrim. Megjithatë, sondazhet nuk mund të përcaktojnë vetë shkakun e këtyre dallimeve.
Zhvillimet në zgjedhjet paraprake të vitit 2026
Debati për socializmin është shfaqur edhe në politikën zgjedhore amerikane gjatë vitit 2026. Disa kandidatë të lidhur me lëvizjen socialiste demokratike kanë marrë mbështetje në zgjedhjet paraprake.
Brookings identifikoi 282 kandidatë të mbështetur nga degë të Democratic Socialists of America, ose DSA. Më shumë se gjysma e tyre garuan për poste lokale ose për legjislaturat e shteteve. Nga këta, 99 kandiduan për poste lokale dhe 104 për legjislatura shtetërore.
Megjithatë, Brookings thekson disa kufizime në këtë numërim. Organizata DSA është e decentralizuar. Vetëm 29 nga kandidatët e identifikuar kishin mbështetje nga organizata kombëtare. Të tjerët ishin mbështetur nga degë lokale.
Për më tepër, Brookings sqaron se lista nuk është një regjistrim i plotë i të gjithë kandidatëve që e identifikojnë veten si socialistë demokratë. Studimi përfshiu kandidatët për të cilët u konfirmua një mbështetje zyrtare nga një degë e DSA-së.
Kjo do të thotë se numri prej 282 duhet përdorur si një tregues i kandidatëve të identifikuar nga kjo metodologji dhe jo si numër i përgjithshëm i kandidatëve socialistë demokratë në SHBA.
Të dhënat tregojnë ndryshime në qëndrimet ekonomike
Në tërësi, sondazhet tregojnë se mbështetja për socializmin në SHBA është rritur. Megjithatë, kapitalizmi dhe sipërmarrja e lirë vazhdojnë të kenë mbështetje më të gjerë në publikun amerikan. Ndërkohë, biznesi i vogël mbetet koncepti ekonomik më i favorizuar.
Për më tepër, rezultatet tregojnë dallime të forta sipas përkatësisë politike. Demokratët kanë qëndrime më pozitive ndaj socializmit, ndërsa republikanët janë më kritikë. Të pavarurit qëndrojnë mes dy grupeve, megjithëse edhe tek ata është rritur vlerësimi për socializmin.
Nga ana tjetër, mosha luan gjithashtu një rol të rëndësishëm. Amerikanët e rinj kanë qëndrime më pozitive ndaj socializmit sesa grupmoshat më të mëdha. Në të njëjtën kohë, shqetësimet për strehimin, sigurinë financiare dhe mundësitë ekonomike shfaqen më shpesh te të rinjtë.
Socializmi fiton terren, por tregu i lirë mbetet i rëndësishëm
Megjithatë, rritja e favorizimit të socializmit nuk do të thotë se amerikanët kanë braktisur ekonominë e tregut. Shifrat e Gallup tregojnë se kapitalizmi dhe sipërmarrja e lirë vazhdojnë të marrin vlerësime të larta.
Në të njëjtën kohë, qëndrimi ndaj biznesit të madh është shumë më negativ. Kjo tregon se amerikanët mund të mbështesin konkurrencën dhe mundësinë për të krijuar një biznes, ndërsa shprehin shqetësime për fuqinë e kompanive të mëdha dhe pabarazinë ekonomike.
Prandaj, rezultatet nuk paraqesin një ndarje të thjeshtë mes socializmit dhe kapitalizmit. Qëndrimet e amerikanëve lidhen edhe me çështje konkrete, si kostoja e jetesës, blerja e një shtëpie, siguria financiare, konkurrenca dhe roli i qeverisë.
Në këtë kuadër, rritja e favorizimit të socializmit në SHBA përbën një ndryshim të matshëm në opinionin publik. Megjithatë, të dhënat tregojnë njëkohësisht se ekonomia e tregut vazhdon të ketë mbështetje të konsiderueshme.
Kështu, rezultatet e sondazheve duhen lexuar në tërësi. Ato tregojnë ndryshime në mënyrën se si amerikanët i shohin konceptet ekonomike, por nuk dëshmojnë një kalim të përgjithshëm drejt një sistemi të vetëm ekonomik.
Detaje
- Përpunoj: DiplomaciaSot
- Burimet:Gallup, CBS News ,CBS News