Vuçiç jep dorëheqjen nga posti i presidentit të Serbisë, duke hapur një kapitull të ri politik në vend. Largimi vjen pas muajsh protestash studentore dhe përpara zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Megjithatë, dorëheqja nuk nënkupton largimin e Aleksandar Vuçiçit nga politika. Ai ka deklaruar se synon të kandidojë për postin e kryeministrit.
Vuçiç jep dorëheqjen pas viteve në krye të shtetit
Aleksandar Vuçiç e kishte paralajmëruar më herët largimin nga presidenca. Më 27 shtator, ai e formalizoi dorëheqjen dhe iu drejtua qytetarëve nga Beogradi.
Në fjalimin e tij, Vuçiç falënderoi mbështetësit. Ai kujtoi edhe dy zgjedhjet presidenciale që fitoi, në vitet 2017 dhe 2022.
Gjatë fjalimit, presidenti në largim foli për periudhën e tij në krye të shtetit. Ai përmendi ruajtjen e stabilitetit dhe zhvillimin ekonomik. Gjithashtu, vuri në dukje investimet në infrastrukturë dhe projekte të tjera publike.
Më herët gjatë ditës, Vuçiç kishte folur edhe për projektet që ai i konsideron pjesë të trashëgimisë së tij. Në këtë listë përfshiu rrugët, hekurudhat, investimet në shëndetësi dhe parqet shkencore e teknologjike.
Këto janë vlerësime të bëra nga vetë Vuçiç. Ato paraqesin këndvështrimin e tij për rezultatet e qeverisjes dhe nuk përbëjnë një vlerësim të pavarur.
Ndërkohë, dorëheqja e tij nis një proces të ri institucional. Sipas Kushtetutës së Serbisë, mandati presidencial përfundon edhe me dorëheqjen.
Protestat studentore ndryshuan klimën politike
Dorëheqja ndodh pas një periudhe të gjatë protestash në Serbi. Lëvizja studentore u zgjerua pas tragjedisë në stacionin hekurudhor të Novi Sadit.
Në nëntor 2024, një konstruksion i stacionit u shemb. Si pasojë, 16 persona humbën jetën. Ngjarja shkaktoi reagim të madh në të gjithë vendin.
Studentët kërkuan më shumë transparencë. Ata kërkuan gjithashtu publikimin e dokumenteve që lidhen me punimet në stacion. Për më tepër, kërkuan hetim të përgjegjësive për tragjedinë.
Protestuesit kanë ngritur edhe akuza për korrupsion dhe probleme në menaxhimin e projekteve publike. Këto janë pretendime të protestuesve. Ato nuk duhet të paraqiten si fakte të provuara pa një vendim ose konstatim zyrtar.
Nga ana tjetër, Vuçiç dhe autoritetet serbe kanë kundërshtuar akuza të ndryshme të ngritura nga protestuesit. Përplasja politike vazhdoi për muaj të tërë.
Me kalimin e kohës, kërkesat e studentëve u zgjeruan. Në qendër u vendosën edhe zgjedhjet e parakohshme parlamentare. Opozita dhe grupe të tjera shoqërore iu bashkuan në forma të ndryshme protestave.
Megjithatë, nuk ka bazë për të thënë se protestat ishin shkaku i vetëm i dorëheqjes së Vuçiçit. Vetë ai e ka paraqitur largimin si vendim personal.
Në qershor, presidenti serb kishte njoftuar se do të largohej brenda disa javësh. Më pas, ai përcaktoi 27 shtatorin si datën e dorëheqjes.
Nga president në kandidat për kryeministër
Një nga zhvillimet kryesore është se Vuçiç nuk po tërhiqet nga politika. Përkundrazi, ai ka bërë të ditur se synon një tjetër post të rëndësishëm.
Bëhet fjalë për postin e kryeministrit.
Vuçiç ka deklaruar se do të marrë pjesë në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit. Ai synon të rikthehet në qeverisje përmes postit të kryeministrit.
Ky ndryshim do të sillte një rol tjetër institucional. Presidenti është kreu i shtetit. Kryeministri, ndërkohë, drejton qeverinë dhe luan rol qendror në zbatimin e politikave të saj.
Prandaj, dorëheqja nga presidenca nuk do të thotë domosdoshmërisht largim nga qendra e politikës serbe.
Vuçiç ka mbajtur poste të larta për shumë vite. Ai ka qenë kryeministër përpara se të zgjidhej president. Më pas drejtoi vendin nga presidenca.
Tashmë, ai synon të rikthehet në ekzekutiv. Për këtë arsye, zgjedhjet parlamentare marrin një rëndësi të veçantë për të ardhmen e tij politike.
Vuçiç ka deklaruar gjithashtu se nuk dëshironte të zhvillonte fushatën për kryeministër ndërsa ishte ende president. Pas dorëheqjes, ai tha se do të udhëtonte në qytete dhe zona të ndryshme të Serbisë për të mbështetur fushatën.
Çfarë ndodh me presidencën?
Dorëheqja e Vuçiçit krijon një boshllëk në postin e presidentit. Kushtetuta e Serbisë përcakton mënyrën se si funksionon institucioni gjatë kësaj periudhe.
Kur posti presidencial mbetet vakant, detyrat e presidentit kalojnë përkohësisht te kryetari i Kuvendit.
Këtë funksion e mban Ana Brnabiç.
Ajo pritet të ushtrojë përkohësisht kompetencat presidenciale deri në zgjedhjen e kreut të ri të shtetit. Sipas rregullave kushtetuese, zgjedhjet presidenciale duhet të zhvillohen brenda afatit të përcaktuar nga ligji.
Në këtë mënyrë, Serbia mund të përballet me dy procese zgjedhore brenda një periudhe të shkurtër.
Fillimisht zhvillohen zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit. Më pas pritet procesi për zgjedhjen e presidentit të ri.
Ndërkohë, institucionet duhet të ndjekin procedurat kushtetuese. Kjo përfshin edhe përcaktimin e afateve për zgjedhjet presidenciale.
Zgjedhjet e 25 tetorit në qendër të vëmendjes
Zgjedhjet parlamentare do të jenë testi i radhës për politikën serbe. Gara zhvillohet pas muajsh protestash dhe tensioni politik.
Vuçiç ka deklaruar se do të jetë pjesë e fushatës. Synimi i tij është të rikthehet në postin e kryeministrit.
Në anën tjetër, lëvizja studentore ka hyrë në procesin politik. Studentët kanë shprehur synimin për të marrë pjesë në zgjedhje dhe për të siguruar përfaqësim në parlament.
Disa forca opozitare kanë mbështetur kërkesat e lëvizjes studentore. Gjithashtu, disa prej tyre kanë shprehur gatishmëri për të mbështetur listën e studentëve.
Kjo e ka ndryshuar natyrën e përplasjes politike. Protestat nuk mbeten vetëm në rrugë. Tashmë, një pjesë e lëvizjes po kërkon të shndërrojë mbështetjen publike në përfaqësim politik.
Nga ana tjetër, kampi qeverisës kërkon të ruajë mbështetjen në parlament. Zgjedhjet do të përcaktojnë numrin e mandateve dhe përbërjen e ardhshme të Kuvendit.
Për momentin, rezultati nuk mund të përcaktohet. Ai do të varet nga vota e qytetarëve dhe nga shpërndarja e mandateve pas numërimit.
Një tjetër garë për Vuçiçin
Dorëheqja nga presidenca ndryshon statusin institucional të Vuçiçit. Megjithatë, ajo nuk e nxjerr atë nga gara politike.
Nëse forca politike që ai mbështet siguron shumicën e nevojshme, Vuçiç mund të synojë formimin e qeverisë së ardhshme. Për këtë do të nevojitet mbështetja e Kuvendit dhe respektimi i procedurave kushtetuese.
Në të njëjtën kohë, Serbia do të duhet të zgjedhë presidentin e ri.
Kështu, vendi hyn në një periudhë me dy gara të rëndësishme. Zgjedhjet parlamentare do të përcaktojnë përbërjen e Kuvendit dhe qeverisë. Zgjedhjet presidenciale do të përcaktojnë kreun e shtetit.
Për Vuçiçin, kjo nënkupton një ndryshim të rolit. Ai largohet nga presidenca, por kërkon të vazhdojë karrierën politike në një tjetër funksion.
Serbia përballet me një periudhë të re politike
Dorëheqja e Vuçiçit mbyll mandatin e tij presidencial. Megjithatë, zhvillimet e ardhshme do të tregojnë se çfarë roli do të ketë ai në politikën serbe.
Në qendër të vëmendjes janë zgjedhjet parlamentare. Paralelisht, vendi duhet të përgatitet edhe për zgjedhjet presidenciale.
Protestat studentore kanë sjellë një tjetër faktor në këtë proces. Lëvizja që nisi pas tragjedisë së Novi Sadit tani synon të ketë rol edhe në politikën institucionale.
Ndërkohë, Vuçiç kërkon të rikthehet në qeverisje përmes postit të kryeministrit. Kjo e bën periudhën e ardhshme të rëndësishme për të ardhmen e institucioneve serbe.
Vuçiç jep dorëheqjen, por nuk largohet nga politika. Tashmë, vëmendja zhvendoset te zgjedhjet dhe te mënyra se si do të riorganizohen institucionet e vendit.
Në fund, votuesit do të përcaktojnë përbërjen e parlamentit dhe drejtimin politik të Serbisë. Ndërsa zgjedhjet presidenciale do të përcaktojnë emrin e kreut të ri të shtetit.
Për momentin, një gjë është e qartë: dorëheqja e Vuçiçit ka ndryshuar pozicionin e tij institucional. Megjithatë, ndikimi i tij në politikën serbe do të jetë pjesë e garës së ardhshme zgjedhore.
Detale
- Përpunoj: DiplomaciaSot
- Burimet: Reuters, Euronews,Reuters, Presidenca e Serbisë, RTS, Associated Press.