Një El Niño shumë i fuqishëm mund të lidhet me rreth 451 mijë vdekje shtesë nga nxehtësia në mbarë botën deri në shkurt 2027. Ky është një projeksion i ri shkencor që tregon përmasën e mundshme të rrezikut gjatë muajve të ardhshëm.
Shifra nuk përfaqëson një bilanc viktimash të regjistruara. Bëhet fjalë për një vlerësim statistikor të vdekjeve shtesë që mund të lidhen me temperaturat më të larta se zakonisht. Për më tepër, projeksioni nuk përfshin viktimat e mundshme nga përmbytjet, thatësirat apo zjarret që mund të shoqërojnë fenomenin.
El Niño është një fenomen natyror klimatik që ndikon në temperaturat dhe reshjet në pjesë të ndryshme të botës. Këtë herë, megjithatë, ai po zhvillohet në një planet që tashmë është më i ngrohtë për shkak të ndryshimeve klimatike.
El Niño i fuqishëm po forcohet në Paqësor
Fenomeni lidhet me ngrohjen e ujërave të sipërfaqes në pjesën qendrore dhe lindore të Oqeanit Paqësor. Ky ndryshim mund të ndikojë më pas në modelet e motit në kontinente të ndryshme.
Të dhënat e fundit tregojnë se El Niño po forcohet me shpejtësi. Autoritetet amerikane të klimës kanë vlerësuar se ekziston më shumë se 90 për qind mundësi që gjatë vjeshtës dhe dimrit të hemisferës veriore 2026–2027 të zhvillohet një El Niño shumë i fortë.
Në Paqësorin ekuatorial lindor, temperaturat e sipërfaqes së detit kanë kaluar 3°C mbi nivelet normale në disa zona. Kjo tregon se ngrohja është e konsiderueshme dhe se fenomeni mund të ketë pasoja në shumë rajone.
Megjithatë, fuqia e El Niño-s nuk përcakton e vetme numrin e viktimave. Ndikimi varet edhe nga temperaturat lokale, mosha e popullsisë, kushtet shëndetësore, infrastruktura dhe mundësia për t’u mbrojtur nga nxehtësia.
Si u përllogaritën 451 mijë vdekjet
Studiuesit analizuan marrëdhënien mes temperaturës dhe vdekshmërisë në 24,378 rajone në mbarë botën. Më pas, të dhënat u kombinuan me parashikimet për temperaturat që mund të shoqërojnë El Niño-n.
Periudha e krahasimit ishte 1996–2025. Në këtë mënyrë, studiuesit vlerësuan se sa vdekje shtesë mund të ndodhin kur temperaturat janë më të larta se ato që konsiderohen normale për një zonë të caktuar.
Sipas projeksionit, temperaturat mesatare mbi tokë mund të jenë rreth 1.2°C më të larta se normalja gjatë muajve të parashikuar. Gjithashtu, pritet një rritje e ditëve me nxehtësi ekstreme.
Për këtë arsye, shifra prej 451 mijë vdekjesh duhet parë si një vlerësim i rrezikut dhe jo si një rezultat i sigurt. Kushtet reale të motit mund të ndryshojnë dhe, po ashtu, mund të ndryshojë edhe mënyra se si njerëzit dhe institucionet reagojnë ndaj temperaturave të larta.
Analiza e re gjithashtu duhet të kalojë procesin e publikimit dhe rishikimit shkencor. Për rrjedhojë, rezultatet nuk duhet të trajtohen si një bilanc epidemiologjik i konfirmuar.
Rajonet që mund të përballen me ndikimin më të madh
Projeksionet tregojnë se vendet tropikale mund të mbajnë një pjesë të madhe të barrës së vdekjeve shtesë nga nxehtësia.
Rajoni i Sahelit në Afrikë është ndër zonat më të ekspozuara. Për periudhën shtator 2026–shkurt 2027, vlerësimi për vendet e Sahelit arrin në rreth 66,800 vdekje shtesë nga nxehtësia.
Nigeria është ndër vendet me shifrën më të lartë të parashikuar. Për të llogariten rreth 31,400 vdekje shtesë. Në Sudan vlerësimi është rreth 17,500, ndërsa në Niger rreth 10 mijë.
Edhe Azia Juglindore mund të përballet me ndikime të rëndësishme. Për Indonezinë parashikohen rreth 19,300 vdekje shtesë, ndërsa India dhe Brazili përfshihen gjithashtu në listën e vendeve me ekspozim të lartë.
Për Indinë vlerësimi arrin në rreth 15,800 vdekje shtesë. Brazili parashikohet me rreth 13,300.
Këto shifra nuk tregojnë se sa njerëz do të humbin patjetër jetën. Ato tregojnë numrin e vdekjeve që mund të ndodhin mbi nivelin e zakonshëm, nëse temperaturat zhvillohen sipas skenarëve të përdorur nga studiuesit.
Edhe SHBA përballet me rrezikun e nxehtësisë
Ndikimi nuk kufizohet vetëm te vendet tropikale. Edhe Shtetet e Bashkuara mund të përballen me rritje të vdekjeve të lidhura me temperaturat e larta.
Megjithatë, numri i parashikuar është shumë më i ulët se në disa vende të Afrikës, Azisë dhe Amerikës së Jugut. Për SHBA-në vlerësohen rreth 3,500 vdekje shtesë gjatë periudhës së analizuar.
Diferencat mes vendeve tregojnë se rreziku nuk përcaktohet vetëm nga temperatura. Po aq rëndësi kanë kushtet e banimit, sistemi shëndetësor, mosha e popullsisë dhe mundësia për të pasur ambiente të freskëta.
Prandaj, dy vende që përjetojnë temperatura të ngjashme mund të kenë pasoja shumë të ndryshme.
Masat që mund të kufizojnë pasojat
Projeksionet e tilla mund të përdoren për përgatitjen e masave parandaluese. Një nga hapat kryesorë është përmirësimi i sistemeve të paralajmërimit për valët e të nxehtit.
Ndërkohë, qendrat e ftohjes mund të ofrojnë një mundësi mbrojtjeje për njerëzit që nuk kanë ambiente të përshtatshme në banesat e tyre. Shërbimet shëndetësore mund të përgatiten gjithashtu për një numër më të madh pacientësh gjatë ditëve me temperatura ekstreme.
Punonjësit që punojnë jashtë janë një tjetër grup i ekspozuar. Për këtë arsye, ndryshimi i orareve të punës, pushimet më të shpeshta dhe furnizimi me ujë janë disa nga masat që mund të përdoren për të ulur rrezikun.
Në këtë mënyrë, një pjesë e ndikimit të parashikuar mund të shmanget. Përgatitja e hershme është veçanërisht e rëndësishme në zonat ku temperaturat e larta kombinohen me akses të kufizuar në kujdes shëndetësor.
El Niño mund të ndikojë edhe te ushqimi dhe uji
Nxehtësia nuk është pasoja e vetme e mundshme. El Niño mund të ndryshojë gjithashtu modelet e reshjeve dhe të rrisë rrezikun për thatësira ose përmbytje.
Këto ndryshime mund të ndikojnë te bujqësia dhe furnizimi me ushqim. Në zonat ku reshjet pakësohen, prodhimi bujqësor mund të dëmtohet. Në zona të tjera, përmbytjet mund të shkaktojnë dëme në tokat bujqësore dhe infrastrukturë.
Programi Botëror i Ushqimit ka paralajmëruar se El Niño i viteve 2026–2027 mund të shtyjë të paktën 49 milionë njerëz të tjerë në pasiguri ushqimore akute deri në fund të vitit 2027.
Sipas këtij skenari, numri i njerëzve në pasiguri ushqimore akute në 45 vende mund të rritet nga rreth 225 milionë në 274 milionë.
Edhe kjo shifër është një projeksion. Pasojat reale do të varen nga intensiteti i fenomenit, reshjet, prodhimi bujqësor dhe masat që do të ndërmerren përpara se krizat të përshkallëzohen.
Një fenomen natyror në një klimë më të ngrohtë
El Niño nuk shkaktohet nga ndryshimet klimatike. Ai është një fenomen natyror që është përsëritur shumë herë në historinë e klimës.
Megjithatë, kushtet në të cilat po zhvillohet ngjarja aktuale janë të ndryshme. Temperatura mesatare globale është më e lartë se në dekadat e kaluara dhe kjo mund ta shtojë ekspozimin ndaj nxehtësisë ekstreme.
Kur një fenomen natyror ngrohës ndodh mbi një klimë tashmë më të ngrohtë, disa zona mund të përballen me temperatura më të vështira për t’u përballuar.
Kjo nuk do të thotë se çdo pasojë e parashikuar do të ndodhë patjetër. Përkundrazi, ndikimi do të varet nga kushtet lokale dhe nga masat që ndërmerren për të mbrojtur popullsinë.
Çfarë pritet deri në vitin 2027
Projeksioni aktual shkon deri në shkurt 2027, pasi kjo është periudha e mbuluar nga parashikimet sezonale të përdorura në analizë.
Megjithatë, ndikimi i temperaturave të larta mund të vazhdojë edhe pas kësaj date. Gjithçka do të varet nga mënyra se si do të zhvillohet El Niño dhe nga kushtet atmosferike në muajt pasues.
Për momentin, të dhënat tregojnë një fenomen që po forcohet dhe që mund të arrijë intensitet shumë të lartë gjatë vjeshtës dhe dimrit 2026–2027.
Shifra prej 451 mijë vdekjesh mbetet një projeksion dhe jo një bilanc i konfirmuar. Megjithatë, ajo tregon përmasën e rrezikut që mund të krijohet nga kombinimi i temperaturave të larta, El Niño-s së fuqishëm dhe një klime globale më të ngrohtë.
Në muajt e ardhshëm, monitorimi i temperaturave dhe përgatitja e shërbimeve shëndetësore do të jenë veçanërisht të rëndësishme në rajonet më të ekspozuara. Në fund, ndikimi real do të përcaktohet jo vetëm nga fuqia e fenomenit, por edhe nga mënyra se si qeveritë dhe komunitetet do të reagojnë ndaj nxehtësisë, thatësirave dhe ndryshimeve të reshjeve.
Detaje
- Burimi: NOAA, Climate Impact Lab, University of Chicago, WFP, Reuters
- Përpunoj: Diplomacia Sot