DANIMARKË – GROENLANDË – Marrëveshja SHBA Groenlandë për forcimin e sigurisë në Arktik nuk do të ndryshojë sovranitetin e Groenlandës. Danimarka dhe autoritetet groenlandeze kanë deklaruar se bashkëpunimi i ri me Uashingtonin do të respektojë statusin e territorit dhe të drejtën e popullit groenlandez për vetëvendosje.
Deklarata erdhi pasi presidenti amerikan Donald Trump njoftoi se SHBA-ja kishte arritur një marrëveshje me Danimarkën dhe Groenlandën. Trump e përshkroi marrëveshjen si një dokument që i jep SHBA-së “kontroll të përhershëm” mbi sigurinë e territorit.
Megjithatë, autoritetet daneze dhe groenlandeze kanë përdorur një formulim tjetër. Ato flasin për forcimin e bashkëpunimit në fushën e sigurisë, pa ndryshuar sovranitetin e Groenlandës.
Marrëveshja SHBA Groenlandë dhe siguria në Arktik
Sipas qeverisë daneze, marrëveshja synon të rrisë sigurinë në Arktik dhe në Atlantikun e Veriut.
Në këtë kuadër, SHBA-ja pritet të ketë një rol më të madh në çështjet e sigurisë. Megjithatë, Kopenhaga ka theksuar se integriteti territorial i Mbretërisë së Danimarkës mbetet i pandryshuar.
Gjithashtu, marrëveshja njeh të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje. Ky element është veçanërisht i rëndësishëm për autoritetet në Nuuk.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen ka theksuar nevojën për bashkëpunim më të madh me SHBA-në. Ndërkohë, kryeministri i Groenlandës Jens-Frederik Nielsen ka kërkuar që interesat e territorit të jenë pjesë e çdo vendimi për sigurinë.
Për momentin, teksti i plotë i marrëveshjes nuk është bërë publik. Për këtë arsye, disa detaje të rëndësishme mbeten ende të paqarta.
Prania amerikane në Groenlandë
Një nga çështjet kryesore të marrëveshjes lidhet me praninë amerikane në Groenlandë.
Territori ka një pozicion të rëndësishëm gjeografik. Ai ndodhet mes Amerikës së Veriut dhe Evropës dhe ka një rol të veçantë në sigurinë e Arktikut.
Për SHBA-në, kjo pozitë ka rëndësi për mbrojtjen dhe monitorimin e rajonit. Për këtë arsye, Uashingtoni ka kërkuar një rol më të madh në sigurinë e Groenlandës.
Ndërkohë, raportimet paraprake flasin për zgjerim të pranisë ushtarake amerikane. Po ashtu, diskutohen masa për të kufizuar praninë strategjike të shteteve rivale në Arktik.
Megjithatë, ende nuk është përcaktuar publikisht se sa do të zgjerohet kjo prani. Po ashtu, mbeten të paqarta kompetencat konkrete që do të ketë SHBA-ja.
Çfarë nënkupton “kontrolli i përhershëm”
Formulimi i përdorur nga Donald Trump ka hapur diskutime mbi përmbajtjen e marrëveshjes SHBA Groenlandë.
Trump foli për “kontroll të përhershëm” mbi sigurinë e Groenlandës. Në të kundërt, Danimarka dhe Groenlanda flasin për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë.
Ky ndryshim në gjuhë e bën tekstin përfundimtar të marrëveshjes veçanërisht të rëndësishëm.
Nëse marrëveshja parashikon kompetenca të reja për SHBA-në, ato duhet të përcaktohen qartë. Gjithashtu, duhet të bëhet e qartë mënyra se si do të përfshihen Danimarka dhe Groenlanda në vendimmarrje.
Prandaj, deklaratat politike nuk japin ende një pamje të plotë të marrëveshjes. Për këtë nevojitet publikimi i dokumentit dhe përcaktimi i rregullave të zbatimit.
Tensionet mes SHBA-së, Danimarkës dhe Groenlandës
Marrëveshja SHBA Groenlandë vjen pas disa muajsh debatesh mbi të ardhmen e territorit.
Administrata amerikane ka kërkuar një rol më të madh në Groenlandë. Nga ana tjetër, Danimarka dhe autoritetet groenlandeze kanë kundërshtuar çdo ndryshim të njëanshëm të statusit të territorit.
Groenlanda është pjesë autonome e Mbretërisë së Danimarkës. Ajo ka institucionet e veta dhe ushtron kompetenca të gjera në çështjet e brendshme.
Megjithatë, Danimarka vazhdon të ketë përgjegjësi në disa fusha të rëndësishme. Ndër to janë mbrojtja, siguria dhe politika e jashtme.
Për këtë arsye, çdo marrëveshje për sigurinë e Groenlandës prek interesat e të treja palëve.
SHBA-ja kërkon të forcojë pozicionin e saj strategjik. Ndërkohë, Danimarka dhe Groenlanda kërkojnë që çdo bashkëpunim të respektojë statusin ekzistues të territorit.
Çfarë mbetet për t’u përcaktuar
Për momentin, disa elemente të marrëveshjes SHBA Groenlandë mbeten të paqarta.
Një nga pyetjet kryesore lidhet me përmasat e pranisë ushtarake amerikane. Një tjetër ka të bëjë me kompetencat që mund t’i jepen Uashingtonit.
Po ashtu, mbetet për t’u parë se si do të përfshihet Groenlanda në vendimmarrje. Roli i autoriteteve lokale do të jetë i rëndësishëm për çështjet që lidhen me territorin dhe popullsinë.
Danimarka dhe Groenlanda vazhdojnë të theksojnë se marrëveshja nuk ndryshon sovranitetin. Në të njëjtën kohë, deklaratat amerikane kanë nxitur diskutime mbi rolin që mund të marrë Uashingtoni në sigurinë e Arktikut.
Përfundimisht, pasojat e marrëveshjes do të bëhen më të qarta vetëm pasi dokumenti të publikohet dhe të përfundojnë procedurat përkatëse.
Deri atëherë, faktet kryesore janë të qarta. Palët po synojnë forcimin e bashkëpunimit në fushën e sigurisë. Danimarka dhe Groenlanda kërkojnë njëkohësisht ruajtjen e sovranitetit dhe të drejtës për vetëvendosje.
Në anën tjetër, SHBA-ja e konsideron Groenlandën një pikë me rëndësi të madhe strategjike. Si rezultat, mënyra se si do të zbatohet marrëveshja mund të përcaktojë nivelin e bashkëpunimit të sigurisë në Arktik gjatë viteve të ardhshme.
Detaje
- Burimi: Reuters, AP, qeveria daneze, qeveria e Groenlandës
- Përpunoj: Diplomacia Sot