Sindikatat kundërshtojnë heqjen e subvencioneve të karburantit, ndërsa qeveria synon të stabilizojë ekonominë dhe të sigurojë financime të tjera ndërkombëtare

Kongresi i Bolivisë ka miratuar marrëveshjen prej rreth 1.9 miliardë dollarësh me Fondin Monetar Ndërkombëtar (FMN), në një hap të rëndësishëm për qeverinë e Presidentit Rodrigo Paz, por që ka shkaktuar kundërshtime nga sindikatat për shkak të masave të parashikuara për uljen e subvencioneve të karburantit.

Miratimi parlamentar u bë të premten, më 18 shtator 2026. Paz nuk e ka shumicën e vetme në Kongres, por programi mori mbështetjen e forcave të qendrës dhe të djathtës, të cilat aktualisht kanë peshë të madhe në parlament. Partia e majtë MAS, që për vite me radhë dominoi politikën boliviane, është reduktuar në vetëm dy vende në Dhomën e Ulët prej 130 anëtarësh dhe nuk ka asnjë përfaqësues në Senat.

Marrëveshja ende nuk është disbursuar

Vlera prej 1.9 miliardë dollarësh lidhet me një marrëveshje 36-mujore në kuadër të Extended Fund Facility (EFF) të FMN-së.

FMN-ja dhe autoritetet boliviane arritën një marrëveshje në nivel stafi në korrik 2026. Programi parashikon rreth 1.9 miliardë dollarë financim dhe synon të ndihmojë Bolivinë të stabilizojë ekonominë, të rindërtojë rezervat valutore dhe të reduktojë dobësitë fiskale dhe të jashtme.

Megjithatë, miratimi i Kongresit bolivian nuk do të thotë se paratë janë transferuar tashmë. Marrëveshja duhet të miratohet edhe nga Bordi Ekzekutiv i FMN-së dhe disbursimi është i lidhur me përmbushjen e kushteve dhe veprimeve të përcaktuara në program.

FMN-ja vlerëson gjithashtu se programi mund të ndihmojë në mobilizimin e më shumë se 5 miliardë dollarëve financim shtesë nga Banka Botërore, Banka Ndër-Amerikane për Zhvillim dhe partnerë të tjerë ndërkombëtarë.

Kriza e karburantit në qendër të marrëveshjes

Bolivia është përballur prej vitesh me probleme të theksuara ekonomike, përfshirë deficite të vazhdueshme fiskale, rënien e prodhimit të hidrokarbureve, pakësimin e rezervave valutore dhe inflacionin e lartë.

Dikur vendi siguronte të ardhura të konsiderueshme nga eksportet e gazit natyror. Por rënia e prodhimit ka reduktuar hyrjet e dollarëve dhe e ka bërë më të vështirë financimin e importeve, përfshirë karburantet.

Për vite me radhë, qeveria ka subvencionuar karburantet për të mbajtur çmimet e tyre të ulëta për konsumatorët. Kjo politikë është bërë gjithnjë e më e kushtueshme për financat publike dhe rezervat valutore.

Programi i FMN-së kërkon një reformim të kësaj skeme.

Nafta dizel pa subvencion, benzina ende e subvencionuar

Pas miratimit të marrëveshjes, Presidenti Paz njoftoi heqjen e subvencionit për naftën dizel, një prej masave të lidhura me programin e stabilizimit ekonomik.

Megjithatë, subvencionet për benzinën nuk janë hequr në të njëjtën mënyrë dhe mbeten në fuqi për momentin. Kjo është një pikë e rëndësishme për të shmangur përshtypjen se të gjitha subvencionet e karburantit janë eliminuar menjëherë.

Qeveria argumenton se ndryshimet janë të nevojshme për të reduktuar presionin mbi financat publike dhe rezervat valutore. FMN-ja, në programin e saj, parashikon një konsolidim fiskal që përfshin racionalizimin e shpenzimeve dhe forcimin e mbrojtjes sociale për familjet më të cenueshme.

Sindikatat paralajmërojnë protesta të reja

Masat kanë shkaktuar kundërshtim nga sindikatat, veçanërisht nga Qendra e Punëtorëve Bolivianë, federata kryesore sindikale e vendit.

Sindikatat argumentojnë se heqja e subvencioneve dhe rritja e çmimeve të karburantit mund të rrisin kostot e transportit dhe të mallrave dhe, në fund, të rëndojnë mbi familjet me të ardhura të ulëta.

Kundërshtimet vijnë pas një periudhe protestash dhe bllokadash rrugore gjatë qershorit dhe korrikut, të cilat shkaktuan ndërprerje të konsiderueshme në vend dhe u shoqëruan me kërkesa për dorëheqjen e Presidentit Paz.

Më 17 shtator, Asambleja e Bolivisë miratoi gjithashtu zgjatjen me 90 ditë të gjendjes së jashtëzakonshme që ishte shpallur më herët për shkak të rrezikut të bllokadave të reja. Qeveria e justifikoi masën me nevojën për të parandaluar ndërprerje të mëtejshme të qarkullimit, ndërsa kundërshtarët e saj e kritikuan si një përgjigje ndaj pasojave dhe jo ndaj shkaqeve të krizës.

Një ekonomi që po përballet me mungesën e dollarëve

Problemet e sotme ekonomike të Bolivisë lidhen edhe me ndryshimin e modelit të saj të të ardhurave nga eksportet.

Rënia e prodhimit të hidrokarbureve ka pakësuar të ardhurat valutore në një kohë kur vendi ka nevojë për dollarë për të financuar importet.

FMN-ja i përshkruan sfidat kryesore si kombinim të deficiteve fiskale, rënies së prodhimit të hidrokarbureve, rezervave të pakësuara ndërkombëtare, inflacionit të lartë dhe shtrembërimeve në tregun valutor dhe atë të produkteve.

Programi i ri synon të trajtojë këto probleme përmes një pakete reformash që përfshin konsolidimin fiskal, reformimin e politikës monetare dhe të kursit të këmbimit, forcimin e sistemit financiar dhe përmirësimin e klimës së biznesit.

Qeveria e quan votimin një hap historik

Paz e ka cilësuar miratimin parlamentar si një “hap historik” dhe ka paralajmëruar se vendi përballet me vendime të vështira.

Qeveria shpreson që marrëveshja me FMN-në të ndihmojë në stabilizimin e ekonomisë dhe të hapë rrugën për financime të tjera ndërkombëtare.

Por për qeverinë, sfida nuk është vetëm sigurimi i financimit. Ajo duhet gjithashtu të zbatojë reformat e kërkuara pa shkaktuar një përshkallëzim të ri të protestave dhe të pakënaqësisë sociale.

Në këtë pikë, debati kryesor në Bolivi mbetet i përqendruar te kostoja sociale e reformave: qeveria i paraqet ato si pjesë të stabilizimit ekonomik, ndërsa sindikatat paralajmërojnë se rritja e kostove të karburantit mund të rëndojë më tej mbi familjet dhe ekonominë e përditshme.

Pra, 1.9 miliardë dollarët nuk përbëjnë një shumë që tashmë është disbursuar. Bëhet fjalë për një marrëveshje financimi të FMN-së, të miratuar nga Kongresi bolivian, e cila ende kërkon miratimin përfundimtar të Bordit Ekzekutiv të FMN-së.