Kriza në Detin e Kuq po rrit shqetësimin në Europë, ndërsa përshkallëzimi i luftimeve në Jemen po shton rreziqet për trafikun detar pranë ngushticës Bab el-Mandeb. Bashkimi Europian po kërkon më shumë mjete detare për operacionin EUNAVFOR ASPIDES, ndërsa Italia ka vendosur të përgatisë kapacitete detare për mbrojtjen e anijeve të saj.
Zhvillimi vjen në një moment kur kontrolli i brigjeve të Detit të Kuq nga Huthit ka rritur shqetësimet për sigurinë e një prej korridoreve më të rëndësishme detare mes Europës dhe Azisë. Situata prek jo vetëm transportin e mallrave, por edhe rrugët për transportin e energjisë.
Megjithatë, nuk ka konfirmim zyrtar se më shumë se 10 anije luftarake europiane janë nisur njëkohësisht drejt Bab el-Mandeb. Të dhënat e disponueshme flasin për nevojë për shtim të kapaciteteve dhe për angazhime të veçanta kombëtare.
Kriza në Detin e Kuq shton presionin mbi Europën
Ministrat europianë të Mbrojtjes diskutuan më 28 shtator situatën në Detin e Kuq, Bab el-Mandeb dhe Ngushticën e Hormuzit. Në takim u trajtua nevoja për mjete shtesë kombëtare që do të ndihmonin operacionin EUNAVFOR ASPIDES të mbështeste lirinë e lundrimit në rajon.
Operacioni ASPIDES është misioni detar mbrojtës i BE-së për sigurinë e anijeve tregtare. Ai u krijua në vitin 2024 pas sulmeve të përsëritura ndaj transportit ndërkombëtar në Detin e Kuq.
Mandati i tij është zgjatur deri më 28 shkurt 2027. Këshilli i BE-së ka theksuar se operacioni synon të mbrojë anijet tregtare dhe të mbështesë lirinë e lundrimit në ujërat e rajonit.
Ndërkohë, në fund të shtatorit, BE-ja pranoi se nevojiten kapacitete shtesë për të përballuar kërkesën për mbrojtje të anijeve tregtare. Kjo tregon se presioni mbi misionin europian është rritur.
Huthit kanë avancuar pranë Bab el-Mandeb
Në javët e fundit, forcat Huthi kanë zgjeruar kontrollin përgjatë pjesëve të rëndësishme të bregdetit perëndimor të Jemenit.
Reuters raportoi më 12 shtator se ofensiva e Huthive i kishte afruar ata me një prej korridoreve më të rëndësishme detare të rajonit. Përparimi i tyre ka krijuar shqetësime të reja për sigurinë e transportit ndërkombëtar.
Gjithashtu, raportime të tjera kanë dokumentuar marrjen e zonave strategjike pranë Bab el-Mandeb. Kjo ka shtuar rrezikun për anijet që kalojnë në këtë korridor.
Bab el-Mandeb lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit. Përmes tij kalojnë anije që lidhin tregjet europiane dhe aziatike.
Për këtë arsye, çdo përshkallëzim në këtë zonë mund të ndikojë në kohën e transportit dhe kostot e kompanive.
Italia përgatit anijet për mbrojtjen e trafikut
Italia ka ndërmarrë një hap të veçantë përballë situatës.
Ministri italian i Mbrojtjes, Guido Crosetto, tha më 17 shtator se kishte aktivizuar Marinën Italiane për të përgatitur masat e nevojshme për kalimin e sigurt të anijeve italiane në Bab el-Mandeb.
Sipas ministrit, Roma ka kapacitetet për të mbrojtur kalimin e anijeve të saj.
Crosetto paralajmëroi gjithashtu se mbyllja e një rruge detare do të kishte pasoja ekonomike. Sipas tij, ndërprerja e transportit mund të vonojë furnizimet dhe të rrisë kostot për kompanitë dhe konsumatorët.
Ky vendim italian nuk duhet ngatërruar me një vendim të BE-së për dërgimin e një force të re të përbashkët detare. Italia po vepron edhe në kuadër të përgjegjësive të saj kombëtare.
Çfarë po bën operacioni ASPIDES
EUNAVFOR ASPIDES ka një mandat mbrojtës. Qëllimi i tij është të kontribuojë në sigurinë e anijeve tregtare dhe të mbështesë lirinë e lundrimit.
Sipas Shërbimit Europian për Veprimin e Jashtëm, misioni ka shoqëruar dhe mbrojtur anije tregtare gjatë kalimit në zonat e rrezikuara. Në gusht, BE-ja raportonte se ASPIDES kishte mbështetur më shumë se 2,390 anije tregtare dhe kishte ofruar mbrojtje të afërt për më shumë se 720 prej tyre që nga krijimi i operacionit.
Edhe gjatë shtatorit, misioni ka raportuar disa raste të mbrojtjes së anijeve tregtare.
Më 29 shtator, shërbimi diplomatik i BE-së theksoi se ASPIDES vazhdon të mbështesë komunitetin detar dhe të kontribuojë në krijimin e një mjedisi më të sigurt për lundrimin në disa nga rrugët më të rëndësishme detare.
Kjo prani është bërë më e rëndësishme për shkak të zhvillimeve të reja në Jemen.
Europa kërkon më shumë kapacitete detare
Problemi kryesor për BE-në nuk është vetëm ekzistenca e misionit. Çështja është nëse numri i mjeteve dhe kapacitetet e tij janë të mjaftueshme për situatën e re.
Ministrat europianë e diskutuan këtë çështje më 28 shtator. Sipas përmbledhjes së Këshillit të BE-së, u vlerësua nevoja për kontribute të tjera kombëtare që ASPIDES të mund të mbështesë më mirë lirinë e lundrimit në Bab el-Mandeb.
Kjo do të thotë se vendet anëtare mund të luajnë një rol më të madh me mjete të tyre detare.
Në këtë kuadër, Italia është një nga vendet që ka ndërmarrë hapa konkretë.
Megjithatë, deri tani nuk ka një njoftim zyrtar të BE-së që të konfirmojë dërgimin e një grupi prej më shumë se 10 anijesh luftarake europiane në Bab el-Mandeb.
Pse Bab el-Mandeb është kaq i rëndësishëm
Rëndësia e Bab el-Mandeb lidhet me pozicionin e tij gjeografik.
Ngushtica lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit. Nëpërmjet saj anijet vazhdojnë drejt Kanalit të Suezit dhe më pas drejt Mesdheut.
Kjo e bën atë një korridor të rëndësishëm për tregtinë mes Azisë dhe Europës.
Nëse anijet shmangin këtë rrugë, ato mund të detyrohen të përdorin itinerare shumë më të gjata rreth Kepit të Shpresës së Mirë.
Kjo rrit kohën e udhëtimit dhe shpenzimet e transportit. Për kompanitë europiane, ndikimi mund të shfaqet në koston e mallrave, sigurimeve dhe karburantit.
Për këtë arsye, siguria e Bab el-Mandeb ka rëndësi edhe për ekonominë europiane.
Rreziku për naftën dhe gazin
Deti i Kuq është gjithashtu pjesë e rrjetit të rrugëve ndërkombëtare të energjisë.
Ngushtica nuk është e vetmja rrugë për furnizimin e Europës me naftë dhe gaz. Megjithatë, çdo pengesë në këtë korridor mund të ndikojë në transportin e energjisë dhe në kostot e furnizimit.
Agjencia amerikane për Informacionin e Energjisë e rendit Bab el-Mandeb ndër pikat strategjike të transportit detar të energjisë.
Në kushtet e tensioneve të njëkohshme në Lindjen e Mesme, rëndësia e këtyre korridoreve rritet edhe më shumë.
Megjithatë, ndikimi real në çmimet europiane të energjisë varet nga kohëzgjatja e ndërprerjeve, rrugët alternative dhe niveli i furnizimeve.
Prandaj, nuk mund të thuhet automatikisht se çdo përshkallëzim në Bab el-Mandeb do të sjellë një rritje të caktuar të çmimeve të naftës ose gazit.
Trafiku detar po përballet me një situatë të ndërlikuar
Të dhënat e fundit tregojnë se transporti detar në rajon nuk është ndërprerë plotësisht.
Reuters raportoi më 24 shtator se trafiku në Bab el-Mandeb ishte rritur në 27 anije në një ditë, afër mesatares dhjetëditore prej 26 anijesh.
Kjo është e rëndësishme për të kuptuar situatën.
Rreziku është rritur, por kjo nuk do të thotë se ngushtica është mbyllur për trafikun ndërkombëtar.
Kompanitë detare po marrin vendime të ndryshme në varësi të nivelit të rrezikut, kostove të sigurimit dhe mundësisë për mbrojtje ushtarake.
Disa operatorë kanë nisur të rikthejnë shërbime nëpër Detin e Kuq, ndërsa të tjerë vazhdojnë të përdorin rrugët alternative.
Huthit dhe kërcënimi ndaj anijeve
Huthit kanë deklaruar se veprimet e tyre lidhen me konfliktin rajonal dhe kanë dhënë garanci se nuk synojnë anijet europiane.
Financial Times raportoi se në shtator Huthit i kanë komunikuar BE-së se nuk do të sulmojnë anijet europiane në Detin e Kuq.
Megjithatë, situata mbetet e pasigurt.
Kontrolli i zonave pranë Bab el-Mandeb dhe përshkallëzimi i konfliktit në Jemen kanë rritur shqetësimet e kompanive detare.
Për këtë arsye, BE-ja po e mban operacionin ASPIDES aktiv dhe po shqyrton shtimin e kapaciteteve.
Një krizë që prek Europën përmes tregtisë
Për Europën, çështja nuk lidhet vetëm me sigurinë ushtarake.
Deti i Kuq është pjesë e një zinxhiri të madh tregtar që lidh Azinë me tregun europian. Çdo pengesë në këtë zinxhir mund të ndikojë te koha e transportit dhe kostot.
Për këtë arsye, BE-ja e trajton sigurinë e lundrimit si një çështje ekonomike dhe strategjike.
Operacioni ASPIDES është zgjatur deri në shkurt 2027. Në mars, Këshilli i BE-së përditësoi gjithashtu mandatin e operacionit dhe theksoi nevojën për kontribute të vazhdueshme, përfshirë anije.
Ndërkohë, situata në Jemen mbetet dinamike.
Çfarë pritet më tej
Në ditët dhe javët e ardhshme, vëmendja do të përqendrohet te siguria e Bab el-Mandeb dhe te aftësia e misionit europian për të mbrojtur trafikun tregtar.
Europa tashmë ka një prani detare në rajon. Italia po përgatit gjithashtu masa të veçanta për mbrojtjen e anijeve të saj.
Megjithatë, nuk ka konfirmim për një dislokim të përbashkët europian me mbi 10 anije luftarake drejt ngushticës.
Ajo që është e dokumentuar është nevoja për më shumë kapacitete detare dhe rritja e shqetësimit europian për lirinë e lundrimit.
Kriza në Detin e Kuq mbetet kështu një çështje me pasoja të mundshme për sigurinë dhe tregtinë ndërkombëtare. Për Europën, sfida kryesore është të mbrojë korridorin detar pa lejuar që përshkallëzimi ushtarak të krijojë pasoja edhe më të mëdha për tregtinë dhe furnizimet energjetike.
Në këtë fazë, zhvillimet në terren dhe vendimet e vendeve europiane do të përcaktojnë nëse prania detare do të zgjerohet më tej. Ndërkohë, transporti ndërkombëtar do të vazhdojë të përshtatet me rrezikun në një prej korridoreve më të rëndësishme detare të botës.
Detaje
- Burimi: Reuters, Komisioni Europian, Këshilli i BE-së, Ministria Italiane e Mbrojtjes, EEAS.
- Përpunoj: Diplomacia Sot