Fjalimi i Emmanuel Macron në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara më 22 shtator 2026 solli një përplasje të qartë mes dy qasjeve për rendin ndërkombëtar. Presidenti francez mbrojti multilateralizmin, të drejtën ndërkombëtare dhe institucionet globale. Pak orë më herët, Donald Trump kishte paraqitur një qasje më të ashpër ndaj rolit të SHBA-së në botë.
Fjalimi i Emmanuel Macron në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara më 22 shtator 2026 solli një përplasje të qartë mes dy qasjeve për rendin ndërkombëtar. Presidenti francez mbrojti multilateralizmin, të drejtën ndërkombëtare dhe institucionet globale. Pak orë më herët, Donald Trump kishte paraqitur një qasje më të ashpër ndaj rolit të SHBA-së në botë.
Në ditët pas fjalimit të Macronit, edhe liderë të vendeve të tjera të ashtuquajtura fuqi të mesme folën për rëndësinë e rregullave ndërkombëtare. Australia dhe Spanja ishin ndër vendet që theksuan nevojën për një sistem ku zëri i shteteve nuk përcaktohet vetëm nga madhësia apo fuqia e tyre.
Macron në OKB mbrojti rendin ndërkombëtar
Në fjalimin e tij të fundit në OKB si president francez, Macron foli për atë që e përshkroi si rikthim të imperializmit dhe përdorim të forcës pa respektuar rregullat. Ai argumentoi se shtetet duhet të mbështeten te e drejta ndërkombëtare dhe te institucionet shumëpalëshe.
Macron kundërshtoi gjithashtu idenë se fuqia mund të jetë burim i vetëm i legjitimitetit. Në qendër të mesazhit të tij ishte një pyetje për mënyrën se si duhet të organizohet bashkëpunimi ndërkombëtar.
Sipas tij, alternativat janë mes një sistemi ku mbizotëron forca dhe një rendi ku shtetet respektojnë rregulla të përbashkëta.
Megjithatë, fjalimi nuk ishte vetëm kritikë ndaj fuqive të mëdha. Macron pranoi edhe problemet e vendeve perëndimore. Ai përmendi standardet e dyfishta në trajtimin e sovranitetit dhe të drejtave të njeriut.
Ky element e bëri argumentin e tij më të gjerë. Kritika nuk iu drejtua vetëm një shteti apo një qeverie.
Përplasja me qasjen e Trumpit
Fjalimi i Macronit erdhi pas adresimit të Donald Trump në Asamblenë e Përgjithshme.
Sipas raportimit të Guardian, Trump paraqiti një vizion shumë më të përqendruar te fuqia amerikane dhe te interesat e SHBA-së. Ndërkohë, Macron vuri theksin te institucionet ndërkombëtare dhe te respektimi i rregullave.
Kjo krijoi një kontrast të dukshëm në të njëjtën platformë.
Megjithatë, nuk duhet ngatërruar kontrasti politik me një marrëveshje të plotë mes vendeve të tjera. Shtetet që mbështesin multilateralizmin kanë interesa të ndryshme dhe jo gjithmonë ndjekin të njëjtën politikë.
Pikërisht këtu qëndron një nga sfidat kryesore të të ashtuquajturave fuqi të mesme.
Australia kërkon më shumë hapësirë për shtetet e mesme
Kryeministri australian Anthony Albanese e lidhi fjalimin e tij me rolin e shteteve të vogla dhe të mesme.
Në adresimin e tij në OKB, ai argumentoi se misioni i Kombeve të Bashkuara nuk mund t’u besohet vetëm fuqive të mëdha apo vendeve me popullsi dhe ekonomi më të mëdha. Australia po kandidon gjithashtu për një vend jo të përhershëm në Këshillin e Sigurimit për periudhën 2029–2030.
Albanese tha se Australia dëshiron të përdorë një mandat të mundshëm për të përfaqësuar më fuqishëm interesat e shteteve të vogla dhe të mesme.
Pra, mesazhi australian kishte një dimension konkret. Nuk ishte vetëm një deklaratë për rendin botëror. Ai lidhej edhe me kandidaturën e Australisë në OKB.
Spanja kërkon reformimin e Këshillit të Sigurimit
Edhe kryeministri spanjoll Pedro Sánchez përdori fjalimin e tij për të mbrojtur rolin e institucioneve ndërkombëtare.
Sánchez kërkoi reformimin e Këshillit të Sigurimit dhe një përfaqësim më të drejtë të rajoneve të ndryshme të botës. Ai kërkoi gjithashtu heqjen e të drejtës së vetos për anëtarët e përhershëm.
Në fjalimin e tij, Sánchez tha se paqja, qëndrueshmëria dhe mundësitë e barabarta po përballen me presion. Ai kritikoi aktorë politikë dhe qeveri që, sipas tij, po dobësojnë sistemin shumëpalësh.
Këto janë qëndrime politike të qeverisë spanjolle dhe duhen dalluar nga faktet institucionale për funksionimin e OKB-së.
Një nismë e re për sigurinë e AI
Një tjetër zhvillim gjatë javës së Asamblesë së Përgjithshme lidhej me AI.
Finlanda dhe Norvegjia udhëhoqën një deklaratë për kontrollin e modeleve të avancuara të AI. Dokumenti kërkon që këto sisteme të mbeten nën drejtim, mbikëqyrje dhe kontroll njerëzor. Gjithashtu propozon standarde më të përbashkëta për sigurinë, testimin dhe raportimin e incidenteve.
Nisma nuk kërkon ndalimin e zhvillimit të AI. Synimi i deklaruar është krijimi i mekanizmave ndërkombëtarë për menaxhimin e rreziqeve.
Sipas burimit të publikuar për nismën, Shtetet e Bashkuara dhe Kina nuk ishin pjesë e deklaratës. Kjo tregon edhe një nga vështirësitë kryesore të qeverisjes globale të teknologjisë.
Nëse fuqitë kryesore teknologjike nuk marrin pjesë në një mekanizëm të tillë, zbatimi i standardeve ndërkombëtare bëhet më i ndërlikuar.
Ideja e “realizmit të bazuar në vlera”
Në këtë debat është shfaqur edhe koncepti i “realizmit të bazuar në vlera”.
Kryeministri kanadez Mark Carney e përdori këtë qasje në fjalimin e tij në Forumin Ekonomik Botëror në Davos në janar 2026. Ai argumentoi se fuqitë e mesme duhet të kombinojnë parimet me pragmatizmin.
Sipas Carney, shtetet duhet të mbrojnë sovranitetin, të drejtat e njeriut dhe integritetin territorial. Në të njëjtën kohë, ato duhet të përshtaten me një mjedis ku interesat e vendeve nuk përputhen gjithmonë.
Kjo qasje nuk nënkupton domosdoshmërisht krijimin e një blloku të vetëm.
Përkundrazi, ideja është që shtetet me interesa të ngjashme të bashkëpunojnë në fusha të caktuara. Këto mund të jenë siguria, tregtia, teknologjia ose mbrojtja e institucioneve ndërkombëtare.
Europa përballë një rendi botëror në ndryshim
Për Francën, debati lidhet edhe me autonominë strategjike të Europës.
Macron ka argumentuar prej vitesh se Europa duhet të ketë më shumë kapacitet për të vepruar në mënyrë të pavarur. Kjo lidhet me mbrojtjen, energjinë, teknologjinë dhe politikën e jashtme.
Megjithatë, realizimi i kësaj ideje varet nga bashkëpunimi mes vendeve europiane.
Interesat kombëtare nuk janë gjithmonë të njëjta. Për këtë arsye, krijimi i një politike të përbashkët kërkon marrëveshje të gjera.
Edhe Kanadaja po ndjek një qasje që kombinon partneritete të ndryshme. Në Davos, Carney tha se Kanadaja po kërkon të diversifikojë marrëdhëniet ekonomike dhe strategjike, ndërsa forcon kapacitetet e saj të brendshme.
Çfarë mund të bëjnë fuqitë e mesme?
Këtu qëndron pyetja kryesore e debatit.
Australia, Kanadaja, Franca, Spanja, Finlanda dhe Norvegjia kanë interesa të ndryshme. Megjithatë, në disa çështje ato kanë shprehur shqetësime të ngjashme për dobësimin e rregullave ndërkombëtare.
Kjo nuk do të thotë se ekziston një aleancë e vetme mes tyre.
Në vend të kësaj, po shfaqen nisma të ndryshme. Disa lidhen me sigurinë. Të tjera me tregtinë, AI-në ose funksionimin e institucioneve ndërkombëtare.
Për këtë arsye, ndikimi i këtyre vendeve do të varet nga aftësia e tyre për të bashkëpunuar në çështje konkrete.
Roli i Britanisë së Madhe
Edhe Mbretëria e Bashkuar përballet me të njëjtën dilemë.
Londra dëshiron të luajë një rol në diskutimet për standardet globale të AI. Megjithatë, pjesëmarrja në nisma të ndryshme ndërkombëtare kërkon edhe balancimin e marrëdhënieve me aleatët kryesorë.
Kjo e vendos Britaninë përballë një zgjedhjeje të ndërlikuar diplomatike.
Ajo mund të përpiqet të krijojë nisma të reja. Mund të bashkohet me koalicione ekzistuese. Gjithashtu, mund të zgjedhë të ruajë një rol më të kujdesshëm.
Cila rrugë do të ndiqet do të varet nga interesat e qeverisë britanike dhe nga zhvillimet ndërkombëtare.
Një debat që sapo ka filluar
Fjalimi i Macronit në OKB nuk ndryshon vetvetiu ekuilibrat globalë.
Megjithatë, ai u zhvillua në një moment kur disa shtete po kërkojnë mënyra të reja për të bashkëpunuar. Australia po kërkon rol më të madh për fuqitë e mesme. Spanja po kërkon reformimin e Këshillit të Sigurimit. Ndërkohë, Finlanda dhe Norvegjia po shtyjnë përpara diskutimin mbi kontrollin ndërkombëtar të AI.
Në këtë kuptim, fjalimi i Macronit mund të shihet si pjesë e një debati më të gjerë për të ardhmen e rendit ndërkombëtar.
Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse këto deklarata do të shndërrohen në bashkëpunim të qëndrueshëm dhe politika konkrete.
Për momentin, faktet tregojnë një rritje të përpjekjeve nga disa fuqi të mesme për të ndikuar në çështjet globale.
Pyetja kryesore është nëse ato do të arrijnë të koordinohen pa krijuar një tjetër ndarje mes blloqeve.
Përfundim
Debati i zhvilluar në OKB gjatë shtatorit 2026 tregon një përplasje të qartë mes qasjeve të ndryshme ndaj rendit ndërkombëtar.
Macron mbrojti multilateralizmin dhe të drejtën ndërkombëtare. Australia kërkoi një rol më të madh për shtetet e vogla dhe të mesme. Spanja kërkoi ndryshime në Këshillin e Sigurimit. Ndërkohë, Finlanda dhe Norvegjia shtynë përpara një nismë për mbikëqyrjen e AI.
Këto zhvillime nuk përbëjnë ende një arkitekturë të re ndërkombëtare.
Megjithatë, ato tregojnë se një grup vendesh po kërkon mënyra të reja për të mbrojtur interesat dhe parimet që i konsideron të rëndësishme.
Se sa ndikim do të kenë këto përpjekje do të varet nga hapat konkretë që do të ndërmerren pas deklaratave politike.
Detaje
- Burimi: Reuters, OKB, Élysée, NPR
- Përpunoj: Diplomacia Sot