Një model i ri për të studiuar trurin njerëzor
Shkencëtarët kanë rritur ind njerëzor te minjtë për të studiuar më nga afër zhvillimin e trurit dhe sëmundjet neurologjike. Studimi i Stanford Medicine, i publikuar më 16 shtator 2026 në revistën Nature, paraqet një model të ri eksperimental ku indi i trurit të njeriut zhvillohet dhe lidhet me sistemin nervor të minjve.
Qëllimi nuk është krijimi i një miu me tru njerëzor. Studiuesit synojnë të krijojnë një mjedis më realist për studimin e qelizave nervore njerëzore. Në këtë mënyrë, ato mund të zhvillohen në një organizëm të gjallë, të marrin furnizim me gjak dhe të krijojnë lidhje me neuronet e kafshës.
Si u rrit indi njerëzor te minjtë
Ekipi i udhëhequr nga Sergiu Pașca krijoi një lloj të veçantë miu të modifikuar gjenetikisht. Këta minj lindnin me një pjesë shumë të kufizuar të korteksit cerebral dhe hipokampusit.
Kjo krijoi hapësirë për transplantimin e organoideve kortikale njerëzore. Organoidet janë struktura të vogla që prodhohen në laborator nga qeliza njerëzore dhe përdoren për të studiuar zhvillimin e trurit.
Në eksperimentin e ri, studiuesit transplantuan organoidet vetëm dy ditë pas lindjes së minjve. Çdo organoid përmbante rreth 100 mijë qeliza.
Tre muaj pas transplantimit, indi njerëzor përbënte më shumë se 90% të indit kortikal në hapësirën e krijuar në trurin e kafshëve. Qelizat njerëzore krijuan gjithashtu lidhje funksionale me neuronet e miut.
Këto lidhje shtriheshin edhe në pjesë të tjera të sistemit nervor. Studiuesit gjetën projeksione nervore që arrinin deri drejt palcës kurrizore.
Megjithatë, rezultati nuk do të thotë se truri i miut u bë njerëzor. Indi njerëzor mbeti një strukturë e veçantë brenda trurit të kafshës.
Çfarë tregoi eksperimenti me ind njerëzor te minjtë
Një nga pyetjet kryesore ishte nëse indi njerëzor do të ndryshonte aftësitë njohëse të kafshëve.
Testet e sjelljes nuk treguan përmirësim të dukshëm të aftësive njohëse. Nga tre deri në gjashtë muaj pas transplantimit, minjtë me ind njerëzor kishin rezultate përgjithësisht të ngjashme me minjtë normalë të së njëjtës moshë.
Pra, eksperimenti nuk tregon se minjtë fituan aftësi njerëzore.
Në vend të kësaj, modeli u krijua për të ndihmuar studiuesit të vëzhgojnë qelizat njerëzore në një mjedis biologjik shumë më kompleks se një kulturë laboratorike.
Një model për studimin e sëmundjeve neurologjike
Vlera kryesore e këtij modeli lidhet me studimin e sëmundjeve të trurit. Studiuesit mund të përdorin qeliza nga persona me ndryshime të caktuara gjenetike dhe të vëzhgojnë se si ato ndikojnë në zhvillimin e neuroneve.
Kjo mund të jetë e dobishme për studimin e epilepsisë, çrregullimeve neurozhvillimore dhe disa formave të demencës.
Studiuesit përdorën gjithashtu modelin për të shqyrtuar reagimin e indit njerëzor ndaj mungesës së oksigjenit. Minjtë u ekspozuan për pesë orë ndaj niveleve të ulëta të oksigjenit.
Pas ekspozimit, indi kortikal njerëzor pësoi dëmtime të konsiderueshme. Kafshët shfaqën gjithashtu probleme me ecjen dhe ekuilibrin.
Në të kundërt, minjtë normalë dhe minjtë pa korteks të plotë nuk shfaqën të njëjtin reagim.
Studiuesit mendojnë se kjo mund të ndihmojë në studimin e dëmtimeve të trurit që lidhen me mungesën e oksigjenit. Megjithatë, rezultatet janë ende eksperimentale dhe nuk tregojnë se një trajtim për paralizën cerebrale është gati për përdorim te njerëzit.
U zbuluan edhe neurone të rralla
Eksperimenti me ind njerëzor te minjtë solli edhe një tjetër rezultat interesant. Studiuesit identifikuan neurone von Economo në indin njerëzor të zhvilluar brenda trurit të kafshëve.
Këto janë qeliza nervore të rralla. Ato janë identifikuar më parë në trurin njerëzor, por nuk ishin prodhuar në kultura laboratorike në të njëjtën mënyrë.
Zbulimi është me interes për kërkimin e demencës frontotemporale. Kjo sëmundje mund të prekë herët disa prej këtyre llojeve të qelizave.
Modeli i ri mund t’u japë studiuesve mundësinë të studiojnë këto qeliza në një sistem nervor të gjallë. Ai mund të përdoret gjithashtu për testimin fillestar të kandidatëve për trajtime.
Megjithatë, një rezultat pozitiv në këtë model nuk do të thotë automatikisht se një trajtim do të jetë efektiv ose i sigurt te njerëzit.
Çështjet etike të kërkimit
Përdorimi i indeve njerëzore të trurit te kafshët ngre edhe pyetje etike. Sa më komplekse të bëhen këto modele, aq më e rëndësishme bëhet mbikëqyrja e mirëqenies së kafshëve.
Sipas Stanford Medicine, projekti iu nënshtrua shqyrtimit etik gjatë viteve të zhvillimit. Në proces morën pjesë bioetikë, neurobiologë, përfaqësues të pacientëve, filozofë dhe studiues të së drejtës.
Studiuesit thonë se mirëqenia e kafshëve u monitorua gjatë eksperimenteve.
Ekspertët e cituar nga Nature kanë vënë në dukje edhe rëndësinë e kohës së transplantimit. Organoidet u vendosën te minjtë vetëm pak ditë pas lindjes. Kjo kufizon mundësinë që qelizat njerëzore të marrin përsipër funksione komplekse njohëse.
Për më tepër, testet e sjelljes nuk treguan rritje të inteligjencës së kafshëve.
Një hap përpara në kërkimin e trurit
Rritja e indit njerëzor te minjtë synon të zgjidhë një prej kufizimeve të modeleve tradicionale laboratorike. Organoidet e trurit mund të zhvillohen në laborator, por nuk kanë gjithmonë furnizimin me gjak dhe lidhjet nervore që ekzistojnë në një organizëm të gjallë.
Në eksperimentin e Stanfordit, indi njerëzor u zhvillua brenda një hapësire të krijuar posaçërisht në trurin e minjve. Qelizat morën furnizim me gjak dhe krijuan lidhje me sistemin nervor të kafshëve.
Kjo mund t’u japë studiuesve një mjet të ri për të studiuar sëmundjet neurologjike dhe mekanizmat e dëmtimit të trurit.
Megjithatë, modeli mbetet në fazën e kërkimit eksperimental. Ai nuk është trajtim mjekësor dhe rezultatet nuk mund të zbatohen drejtpërdrejt te pacientët.
Rëndësia e studimit qëndron te mundësia për të studiuar qelizat njerëzore të trurit në një mjedis më kompleks. Në të ardhmen, kjo qasje mund të ndihmojë në kuptimin e sëmundjeve dhe në testimin fillestar të terapive të reja.
Detaje
- Burimi: studimi i publikuar në Nature më 16 shtator 2026, Developmental xenocortication using human-derived organoids in mice, Stanford Medicine, studimi shkencor,
- Përpunoj: Diplomacia Sot