Çfarë do të thotë vendimi i Hagës për UÇK-në?
Vendimi i Hagës për UÇK-në ka hapur një debat të gjerë mbi përgjegjësinë penale të ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Megjithatë, çfarë përcakton realisht ky vendim dhe çfarë nuk mund të nxirret prej tij?
Vendimi i Gjykatës Speciale ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit lidhet me përgjegjësinë individuale për krime konkrete. Për këtë arsye, historiani Konrad Clewing argumenton se vendimi duhet të ndahet nga vlerësimet mbi të gjithë UÇK-në, luftën e Kosovës dhe pavarësinë e Kosovës.
Vendimi i Hagës dhe përgjegjësia individuale
Sipas historianit Konrad Clewing, Gjykata Speciale ka bërë një dallim mes përgjegjësive të katër të akuzuarve. Kjo u reflektua edhe në masën e dënimeve të dhëna për secilin prej tyre.
Prokuroria kishte kërkuar nga 45 vjet burg për secilin të akuzuar. Gjykata, megjithatë, vendosi dënime të ndryshme. Ajo mori në konsideratë rolin dhe përgjegjësinë individuale të secilit.
Në këtë kuadër, Clewing e sheh si të rëndësishme mënyrën se si përdoret koncepti i “Joint Criminal Enterprise”, ose ndërmarrjes së përbashkët kriminale.
Sipas tij, ekziston rreziku që përgjegjësia individuale të ndërthuret me përgjegjësinë kolektive. Kjo çështje bëhet më e ndërlikuar në rastin e një lufte guerile.
Lufta guerile dhe përgjegjësia për krimet
Një prej çështjeve të ngritura nga Clewing lidhet me dënimin e Hashim Thaçit. Ai u dënua me 15 vjet burg për arrestim dhe privim të paligjshëm ose arbitrar të lirisë.
Historiani argumenton se përgjegjësia duhet të lidhet me veprimet konkrete të individit. Sipas tij, nuk mjafton vetëm pozicioni që një person ka pasur brenda një strukture ushtarake.
Kjo çështje lidhet edhe me rastin e Rexhep Selimit. Sipas interpretimit të Clewing, Selimit i atribuohet përgjegjësi edhe për ndarjen e zonave operative dhe për strukturat e burgimit në këto territore.
Megjithatë, ndarja e zonave ushtarake nuk përbën në vetvete një krim. Pyetja kryesore është se çfarë roli konkret kishte individi në funksionimin e këtyre strukturave.
Çfarë mesazhi jep vendimi për luftërat guerile?
Vendimi i Hagës për UÇK-në ka sjellë gjithashtu diskutime mbi mënyrën se si trajtohen përgjegjësitë në konfliktet guerile.
Gjatë fazës së caktimit të dënimit, një gjyqtar theksoi rëndësinë e dënimeve si sinjal për komunitetin ndërkombëtar dhe jurisprudencën ndërkombëtare.
Clewing vlerëson se krimet e luftës dhe vrasjet e paligjshme duhet të ndëshkohen. Megjithatë, ai ngre shqetësimin se standardet juridike nuk duhet të çojnë në përgjegjësi automatike për çdo veprim të kryer nga persona të lidhur me të njëjtën forcë.
Prandaj, sipas tij, përgjegjësia duhet të përcaktohet mbi bazën e veprimeve dhe rolit konkret të individit.
A ndryshon vendimi historinë e luftës së Kosovës?
Vendimi ka shkaktuar reagime të ndryshme edhe në Serbi. Zëvendëskryeministri dhe ministri i Brendshëm serb, Ivica Dačić, e ka interpretuar atë si dëshmi për karakterin kriminal dhe terrorist të UÇK-së.
Megjithatë, Clewing kundërshton një interpretim kaq të gjerë të vendimit.
Sipas tij, Gjykata Speciale nuk ka gjykuar legjitimitetin e luftës së Kosovës. Gjithashtu, ajo nuk ka marrë përsipër të bëjë një krahasim mes krimeve të UÇK-së dhe krimeve të forcave serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës.
Objekti i procesit ka qenë përgjegjësia e individëve konkretë. Për këtë arsye, vendimi nuk mund të përdoret automatikisht si një vlerësim historik për të gjithë luftën e Kosovës.
Vendimi i Hagës dhe pavarësia e Kosovës
Një tjetër çështje është lidhja mes vendimit të Hagës dhe pavarësisë së Kosovës.
Clewing bën dallim mes përgjegjësisë penale individuale dhe zhvillimeve politike që çuan në pavarësinë e Kosovës. Sipas tij, dënimi i individëve për krime konkrete nuk ndryshon automatikisht bazën historike të kërkesës së shqiptarëve të Kosovës për një status tjetër politik.
Ai i referohet gjithashtu historisë së represionit dhe konflikteve që paraprinë luftën e vitit 1998–1999.
Në këtë këndvështrim, një vendim penal dhe një vlerësim historik janë dy çështje të ndryshme. Prandaj, ato nuk duhet të trajtohen si të njëjta.
A duhet rivlerësuar bashkëpunimi me UÇK-në?
Vendimi ka ngritur edhe pyetje mbi marrëdhëniet e vendeve perëndimore me aktorët shqiptarë gjatë luftës së Kosovës.
Sipas Clewing, kjo çështje duhet parë në kontekstin kronologjik të konfliktit. Ai vëren se veprat për të cilat janë dënuar të akuzuarit lidhen kryesisht me periudhën e pranverës së vitit 1999.
Megjithatë, sipas tij, marrëdhëniet politike dhe ushtarake nuk mund të analizohen vetëm duke u nisur nga zhvillimet që ndodhën më vonë.
Në një konflikt të armatosur, aktorët mund të përballen me situata komplekse. Për këtë arsye, bashkëpunimi ndërkombëtar duhet të analizohet duke marrë parasysh kohën, rrethanat dhe informacionin që ishte në dispozicion në atë moment.
Tri çështje që duhen ndarë
Në thelb, debati mbi vendimin e Hagës për UÇK-në përfshin tri çështje të ndryshme: përgjegjësinë penale të individëve, vlerësimin historik të luftës së Kosovës dhe zhvillimet që çuan në pavarësinë e Kosovës.
Dënimi i individëve për krime konkrete nuk përbën automatikisht një gjykim për të gjithë pjesëtarët e UÇK-së. Po ashtu, ai nuk përcakton në vetvete legjitimitetin historik të pavarësisë së Kosovës.
Nga ana tjetër, mënyra se si Gjykata Speciale ka përcaktuar përgjegjësinë individuale mbetet pjesë e debatit juridik dhe historik.
Për këtë arsye, vendimi i Hagës për UÇK-në duhet lexuar brenda kufijve të objektit të gjykimit. Përgjegjësia penale individuale është një çështje juridike. Ndërsa interpretimi i luftës së Kosovës dhe i pavarësisë së Kosovës kërkon një analizë shumë më të gjerë historike.
Konrad Clewing është historian i Evropës Juglindore në Institutin Leibniz për Studime të Evropës Lindore dhe Juglindore në Regensburg dhe ekspert për Kosovën dhe historinë e Ballkanit Perëndimor.
Detaje
- Burimi: Konrad Clewing, analiza historike dhe juridike
- Përpunoj: Diplomacia Sot