Sipërmarrësit shqiptarë po shtojnë investimet jashtë vendit, duke orientuar një pjesë gjithnjë e më të madhe të kapitalit drejt tregjeve të huaja. Investimet përfshijnë blerjen e aseteve dhe zgjerimin e aktiviteteve të kompanive në vende të tjera.
Të dhënat e fundit të Bankës së Shqipërisë tregojnë se stoku i investimeve direkte shqiptare jashtë vendit ka arritur në rreth 2.66 miliardë euro.
Vetëm gjatë tre muajve të parë të vitit 2026, ky stok u rrit me më shumë se 110 milionë euro, ose rreth 4.3% krahasuar me fundin e vitit të kaluar.
Rritje e fortë e investimeve jashtë Shqipërisë
Të dhënat e Bilancit të Pagesave tregojnë se investimet direkte të rezidentëve shqiptarë jashtë vendit kanë shënuar rritje të ndjeshme veçanërisht gjatë viteve të fundit.
Në vitin 2023, fluksi vjetor i investimeve jashtë vendit ishte rreth 204 milionë euro. Dy vite më vonë, në vitin 2025, ky tregues arriti në rreth 312 milionë euro, niveli më i lartë i regjistruar deri atëherë.
Edhe gjatë vitit 2026 ritmi ka mbetur i lartë. Sipas të dhënave të paraqitura, në gjashtë muajt e parë të vitit fluksi i investimeve të reja jashtë vendit ka arritur në rreth 143 milionë euro.
Këto shifra tregojnë një ndryshim të dukshëm krahasuar me dekadën e mëparshme.
Nga investime të kufizuara në flukse rekord
Gjatë periudhës 2010–2014, investimet direkte shqiptare jashtë vendit ishin në nivele relativisht të ulëta. Fluksi vjetor arrinte deri në rreth 30 milionë euro, ndërsa stoku total ishte afërsisht 400 milionë euro.
Në periudhën 2015–2019, fluksi u rrit në rreth 70 milionë euro, ndërsa stoku iu afrua 900 milionë eurove.
Më pas, gjatë viteve 2020–2022, fluksi vjetor kaloi nivelin e 80 milionë eurove, ndërsa stoku u rrit në rreth 1.4 miliardë euro.
Ndryshimi më i fortë u regjistrua në vitin 2023. Brenda vetëm një viti, fluksi u rrit nga rreth 80 milionë në 204 milionë euro, ndërsa stoku total arriti në rreth 1.85 miliardë euro në fund të vitit.
Kjo rritje krijoi bazën për nivelet më të larta të investimeve jashtë vendit që janë regjistruar gjatë viteve 2024–2026.
Çfarë i shtyn kompanitë të investojnë jashtë?
Të dhënat e Bankës së Shqipërisë matin vlerën dhe flukset e investimeve, por nuk japin domosdoshmërisht një përgjigje të drejtpërdrejtë se përse kompanitë shqiptare zgjedhin të investojnë jashtë vendit.
Për këtë arsye, rritja e investimeve nuk mund t’i atribuohet automatikisht vetëm klimës së biznesit në Shqipëri.
Megjithatë, ndër faktorët që mund të ndikojnë në vendimet për zgjerim jashtë vendit janë madhësia e tregut vendas, mundësia për të hyrë në tregje më të mëdha, siguria juridike, parashikueshmëria fiskale, kostot e operimit dhe mundësitë për diversifikimin e aktivitetit.
Në diskutimin publik për klimën e biznesit në Shqipëri janë ngritur gjithashtu shqetësime lidhur me kohëzgjatjen e proceseve gjyqësore, ndryshimet në legjislacionin fiskal dhe tatimor, informalitetin dhe konkurrencën.
Megjithatë, këta faktorë duhen trajtuar si hipoteza ose elemente të mundshme të vendimmarrjes së biznesit dhe jo si shkaqe të provuara të rritjes së investimeve shqiptare jashtë vendit, nëse nuk mbështeten nga një analizë e posaçme ekonometrike ose nga të dhëna të drejtpërdrejta mbi motivet e investitorëve.
Çfarë do të thotë kjo për ekonominë shqiptare?
Rritja e investimeve jashtë vendit do të thotë se një pjesë e kapitalit të krijuar nga bizneset shqiptare po përdoret për të financuar aktivitete ekonomike jashtë kufijve.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë automatikisht se çdo euro e investuar jashtë vendit përfaqëson një humbje për ekonominë shqiptare. Investimet jashtë vendit mund t’u japin kompanive mundësi për të zgjeruar aktivitetin, për të diversifikuar burimet e të ardhurave dhe për të krijuar lidhje të reja tregtare.
Nga ana tjetër, nëse një pjesë e konsiderueshme e kapitalit qëndron dhe riinvestohet jashtë Shqipërisë, kjo mund të nënkuptojë më pak kapital të disponueshëm për zgjerimin e kompanive në tregun vendas.
Për këtë arsye, rëndësi nuk ka vetëm vlera e kapitalit që del jashtë vendit, por edhe mënyra se si këto investime lidhen me ekonominë shqiptare, nëse gjenerojnë të ardhura që rikthehen në Shqipëri dhe nëse kompanitë vazhdojnë të zgjerojnë aktivitetin e tyre në vend.
Ku po investohet kapitali shqiptar?
Investimet shqiptare jashtë vendit janë përqendruar në disa tregje të rajonit dhe të Bashkimit Europian. Ndër destinacionet e përmendura janë Kosova, Maqedonia e Veriut, Italia, Greqia dhe Austria.
Interesi i sipërmarrësve shqiptarë shtrihet në sektorë të ndryshëm, përfshirë pasuritë e paluajtshme, aktivitetet tregtare dhe industrinë e hotelerisë.
Zgjerimi në këto tregje u jep kompanive mundësinë të shfrytëzojnë kërkesën e konsumatorëve jashtë Shqipërisë dhe të krijojnë një prani më të gjerë rajonale.
Një prirje që po forcohet
Nga rreth 400 milionë euro stok investimesh jashtë vendit në fillim të periudhës së analizuar, kapitali i investuar nga rezidentët shqiptarë jashtë kufijve ka kaluar tashmë 2.6 miliardë euro.
Edhe flukset vjetore kanë kaluar nga nivele relativisht të ulëta në mbi 300 milionë euro në vitin 2025.
Kjo e bën investimin jashtë vendit një komponent gjithnjë e më të rëndësishëm të aktivitetit të sipërmarrjeve shqiptare.
Rritja e kësaj tendence ngre njëkohësisht dy pyetje për ekonominë shqiptare: sa prej këtij kapitali do të vazhdojë të investohet jashtë vendit dhe çfarë mund të bëhet për të krijuar kushte që një pjesë më e madhe e kapitalit privat të orientohet drejt investimeve produktive brenda Shqipërisë.
Përgjigjja kërkon një analizë më të thelluar të sektorëve ku po investohet kapitali, motivet e kompanive dhe raportin mes kostove dhe mundësive që ofrojnë tregu shqiptar dhe tregjet e huaja.