Kapitali shqiptar po zgjerohet përtej kufijve

Sipërmarrjet shqiptare po shtrijnë aktivitetin e tyre përtej tregut vendas, ndërsa investimet direkte të rezidentëve shqiptarë jashtë vendit janë tashmë pjesë e statistikave të sektorit të jashtëm të ekonomisë. Banka e Shqipërisë i regjistron këto investime si lidhje kapitali të krijuara nga rezidentët shqiptarë me ndërmarrje jashtë vendit dhe i mat në dy forma kryesore: përmes flukseve të investimeve gjatë një periudhe dhe përmes stokut të akumuluar në fund të saj.

Kjo ndarje është e rëndësishme për të kuptuar zgjerimin e kapitalit shqiptar jashtë kufijve. Fluksi tregon investimet e kryera gjatë një periudhe të caktuar, ndërsa stoku pasqyron pozicionin e investimeve në një moment të caktuar. Banka e Shqipërisë i përfshin këto të dhëna në statistikat e Bilancit të Pagesave dhe Pozicionit Ndërkombëtar të Investimeve, të hartuara sipas standardeve ndërkombëtare të FMN-së dhe Eurostatit.

Një prani më e gjerë në tregjet e huaja

Investimi direkt jashtë vendit mund të marrë forma të ndryshme, përfshirë pjesëmarrje në ndërmarrje të huaja dhe krijimin e lidhjeve të qëndrueshme kapitale me kompani jashtë Shqipërisë. Të dhënat statistikore të Bankës së Shqipërisë lejojnë analizimin e këtyre investimeve sipas vendeve dhe periudhave, ndërsa seria zyrtare përfshin një numër të gjerë destinacionesh, nga vendet e rajonit dhe Bashkimit Evropian deri te tregje të tjera ndërkombëtare.

Në listën e vendeve të përfshira në seritë statistikore të Bankës së Shqipërisë janë, ndër të tjera, Kosova, Italia, Greqia, Austria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia, Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, prania e një vendi në tabelën statistikore nuk nënkupton se ai është domosdoshmërisht një nga destinacionet kryesore të kapitalit shqiptar; për këtë kërkohet analiza e vlerave konkrete sipas shtetit.

Zgjerimi ndërkombëtar u jep kompanive mundësinë të hyjnë në tregje të reja, të diversifikojnë aktivitetin dhe të krijojnë burime të tjera të ardhurash. Për bizneset që kanë arritur një shkallë të caktuar konsolidimi në Shqipëri, investimi në tregje të tjera mund të jetë gjithashtu një mënyrë për të zgjeruar bazën e klientëve dhe për të krijuar një prani më të gjerë rajonale.

Arsyet e zgjerimit nuk dalin drejtpërdrejt nga statistikat

Banka e Shqipërisë mat investimet dhe pozicionin e tyre financiar, por statistikat e investimeve direkte nuk japin vetë përgjigjen se përse një kompani zgjedh të investojë jashtë Shqipërisë. Për këtë arsye, rritja e investimeve jashtë vendit nuk mund t’i atribuohet automatikisht një faktori të vetëm.

Vendimet e kompanive mund të lidhen me madhësinë e tregut të synuar, perspektivën e kërkesës, kostot e operimit, aksesin në financim, sigurinë juridike, rregullimin fiskal dhe mundësinë për të diversifikuar aktivitetin. Këto janë faktorë të mundshëm të vendimmarrjes dhe nuk duhet të paraqiten si shkaqe të provuara pa të dhëna që matin drejtpërdrejt motivet e investitorëve.

Efekti në ekonominë shqiptare

Rritja e investimeve jashtë vendit nuk nënkupton automatikisht një humbje për ekonominë shqiptare. Një kompani që investon jashtë mund të zgjerojë aktivitetin, të krijojë burime të reja të ardhurash dhe të ndërtojë lidhje tregtare që mund të kenë efekte edhe në aktivitetin e saj në Shqipëri.

Në të njëjtën kohë, kapitali i investuar jashtë vendit nuk përdoret drejtpërdrejt për zgjerimin e kapaciteteve në tregun vendas. Për këtë arsye, rëndësi ka jo vetëm madhësia e investimeve jashtë kufijve, por edhe mënyra se si ato lidhen me ekonominë shqiptare, ku krijohen të ardhurat dhe si përdoren fitimet e kompanive.

Për të vlerësuar këtë efekt nevojitet një analizë më e gjerë që të krahasojë investimet jashtë vendit me investimet private brenda Shqipërisë, strukturën sektoriale të kapitalit dhe destinacionet e tij.

Një tregues i ndërkombëtarizimit të biznesit

Statistikat zyrtare tregojnë se investimet direkte jashtë vendit janë një komponent i matshëm i pozicionit ndërkombëtar të Shqipërisë. Banka e Shqipërisë publikon seri të veçanta për stokun dhe flukset, si dhe të dhëna të ndara sipas vendeve.

Për këtë arsye, analiza e zhvillimit të kapitalit shqiptar jashtë vendit duhet të mbështetet te krahasimi i këtyre dy treguesve dhe jo te një shifër e vetme. Flukset tregojnë ritmin e investimeve të reja, ndërsa stoku tregon madhësinë e kapitalit të akumuluar jashtë vendit në një moment të caktuar.

Rritja e investimeve direkte jashtë vendit është kështu pjesë e procesit të ndërkombëtarizimit të sipërmarrjeve shqiptare. Për të kuptuar peshën e plotë të këtij procesi në ekonomi, duhen parë së bashku destinacionet, sektorët, madhësia e investimeve dhe marrëdhënia e kompanive që investojnë jashtë me aktivitetin e tyre në Shqipëri.